A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektebeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

Het foetaal alcohol syndroom

 

Wat is het foetaal alcohol syndroom?

Het foetaal alcohol syndroom is een combinatie van aangeboren afwijkingen bij een baby die veroorzaakt zijn door alcohol gebruik van de moeder tijdens de zwangerschap.

 

Hoe wordt het foetaal alcohol syndroom ook wel genoemd?

Het foetaal alcohol syndroom is een vorm van een zogenaamde foetale alcohol spectrumstoornis. Pas wanneer er sprake is van een bepaalde combinatie van symptomen wordt gesproken van een foetaal alcohol syndroom. Er zijn ook kinderen die wel een paar, maar niet alle symptomen van het foetaal alcohol syndroom hebben. Bij hen wordt dan gesproken van foetaal alcohol spectrum stoornis.
De term foetaal geeft aan dat de symptomen ontstaan zijn door dat de nog ongeboren baby in de baarmoeder, foetus genoemd, te maken heeft gehad met alcohol in zijn of haar bloed doordat de moeder alcohol heeft gedronken.
Soms wordt ook de term Alcohol Related Neurodevelopmental Disorder (ARND) gebruikt wanneer kinderen wel leer- en gedragsproblemen hebben, maar niet de typische uiterlijk kenmerken. De term alcohol-related birth defects (ARBD) wordt gebruikt voor kinderen met wel typische uiterlijke kenmerken, maar niet de typische leer- en gedragsproblemen.

 

Hoe vaak komt het foetaal alcohol syndroom voor bij kinderen?

Geschat wordt dat In Nederland één op de 1000 tot 1500 kinderen een foetaal alcohol syndroom heeft. Wanneer gekeken wordt naar alle vormen van het foetaal alcohol spectrum dan wordt dit gezien bij één op de 450 kinderen in Nederland.

 

Bij wie komt het foetaal alcohol syndroom voor?

Het foetaal alcohol syndroom komt voor bij kinderen waarbij de moeders tijdens de zwangerschap regelmatig alcohol hebben gedronken.
Zowel jongens als meisjes kunnen een foetaal alcohol syndroom krijgen.

 

Wat is de oorzaak van het foetaal alcohol syndroom?

Alcohol gebruik tijdens de zwangerschap

Het foetaal alcohol syndroom ontstaat wanneer de moeder regelmatig alcohol heeft gedronken tijdens de zwangerschap. Het is niet goed bekend hoeveel alcohol een moeder regelmatig moet drinken voordat een kind een foetaal alcohol syndroom ontwikkelt. Waarschijnlijk verschilt dit ook van vrouw tot vrouw en van kind tot kind.
Het allerbeste advies voor zwangeren is om tijdens de zwangerschap helemaal geen alcohol te drinken.
Ook bij kinderen van moeders die niet regelmatig, maar af en toe grote hoeveelheden alcohol hebben gedronken, kan een foetaal alcohol syndroom ontstaan.

Hoeveelheid alcohol

Hoe meer alcohol de moeder heeft gedronken tijdens de zwangerschap, hoe groter de kans dat haar kind een foetaal alcohol syndroom zal gaan ontwikkelen.
Waar precies de grens ligt is niet bekend, bij de ene vrouw zal de grens bij een glas alcohol per dag liggen, bij de ander mogelijk wat hoger.
Het beste blijft voor zwangere vrouwen om geen alcohol te drinken tijdens de zwangerschap.

Eerste maanden van de zwangerschap

Vooral alcohol gebruikt tijdens de eerste maanden van de zwangerschap, wanneer het lichaampje van de baby wordt aangelegd, kan zorgen voor het ontstaan van een foetaal alcohol syndroom.

 

Wat zijn de symptomen van het foetaal alcohol syndroom?

Variatie

Er bestaat variatie in ernst en hoeveelheid symptomen die kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben. Kinderen zullen nooit alle onderstaande symptomen tegelijk hebben.
Kinderen met een foetaal alcohol spectrum stoornis hebben een aantal van onderstaande symptomen.

Klein hoofd

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben vaak een kleiner hoofdje dan leeftijdsgenoten. Dit valt vaak op wanneer op het consultatiebureau de hoofdomtrek wordt gemeten. Een klein hoofd wordt ook wel microcefalie genoemd.

Kleine lengte

Een deel van de kinderen met een foetaal alcohol syndroom is al klein bij de geboorte en blijft ook kleiner van lengte dan leeftijdsgenoten.

Licht van gewicht

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom zijn vaak lichter dan hun leeftijdsgenoten bij de geboorte en ook in hun eerste levensjaren.

Typisch uiterlijk

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben vaak typische uiterlijke kenmerken.
Zo is de hoofdomvang vaak klein. De ogen zijn vaak smal en staan recht, terwijl bij de meeste kinderen zonder foetaal alcohol syndroom de ogen vaak een beetje scheef staan. Ook staan de ogen vaak wat verder uit elkaar. Soms zit er een extra plooi tussen het oog en de neus, dit wordt epicanthus genoemd.
De afstand tussen de neus en de bovenlip is vaak groot. Ook zitten er geen groefjes in dit stukje huid. Vaak is de bovenlip dun.
De oren hebben vaak een simpele vorm en zitten lager dan gebruikelijk op het hoofd. Ook staat het puntje van de neus vaak omhoog gewipt. De voorkant van het gezicht is vaak platter dan normaal.

Gedragsproblemen

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben vaker gedragsproblemen. Zo komt bij ongeveer de helft van de kinderen met het foetaal alcohol syndroom ADHD voor.
Veel kinderen vertonen kinderlijker gedrag dan hun leeftijdsgenootjes.
Maar ook andere gedragsproblemen zoals angst, tics, ODD, somberheid en autisme worden vaker gezien bij kinderen met het foetaal alcohol syndroom.
Kinderen met dit syndroom vinden het vaak moeilijk om vriendjes te maken en vriendjes te houden.
Kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben een grotere kans om later zelf ook regelmatig (te) veel alcohol te gaan drinken.

Leerproblemen

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben vaker problemen met leren op school.
Vaak zijn er problemen met het concentreren, met onthouden, het werktempo, het plannen en organiseren van het schoolwerk.
Een deel van de kinderen zal speciaal onderwijs nodig hebben.

Ontwikkelingsachterstand

Een deel van de kinderen met een foetaal alcohol syndroom gaat later zitten, staan, lopen, praten dan hun leeftijdsgenoten.

Houterig bewegen

Kinderen met het foetaal alcohol syndroom bewegen vaak minder soepel en meer houterig dan kinderen zonder dit syndroom.

Cerebrale parese

Een deel van de kinderen met het foetaal alcohol syndroom heeft last van krachtsverlies of stuurverlies van een arm en/of been. Dit wordt een cerebrale parese genoemd.

Slaapproblemen

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben vaak meer moeite met in slaap vallen en de nacht doorslapen dan kinderen zonder dit syndroom. Vaak slapen ze onrustiger.

Epilepsie

Een deel van de kinderen met een foetaal alcohol syndroom heeft last van epileptische aanvallen.

 

Hoe wordt de diagnose foetaal alcohol syndroom gesteld?

Verhaal en onderzoek

Aan de hand van het verhaal van de zwangerschap en kenmerken bij het kind kan de diagnose foetaal alcohol syndroom worden vermoed.
Vaak wordt het foetaal alcohol syndroom niet direct herkend omdat er niet aangedacht wordt.
Ook vinden veel vrouwen het moeilijk om aan te geven dat ze alcohol gedronken hebben tijdens de zwangerschap.

Combinatie van problemen

Door een combinatie van de speciale ogen, de speciale kenmerken van het stukje huid tussen de neus en de mond in combinatie met een klein hoofdje en leer- en gedragsproblemen kan een foetaal alcohol syndroom worden vermoed. Er bestaat geen test om deze diagnose zekerder te maken.

MRI van de hersenen

Vaak zal er bij kinderen met een ontwikkelingsachterstand een scan van de hersenen gemaakt worden. Bij veel kinderen met het foetaal alcohol syndroom is te zien dat het hersenvolume kleiner is dan normaal. Soms zijn de hersenen ook anders aangelegd dan gebruikelijk.

Chromosomen onderzoek

Bij kinderen met een ontwikkelingsachterstand zullen vaak de chromosomen worden onderzocht om te kijken of er foutjes in het erfelijk materiaal zijn die kunnen verklaren waarom de ontwikkeling van het kind anders verloopt. Bij kinderen met het foetaal alcohol syndroom worden hierbij in principe geen afwijkingen gevonden.

Neuropsychologisch onderzoek

Met een neuropsychologisch onderzoek kan gekeken worden hoe kinderen in staat zijn om zich te concentreren, om te onthouden, te ordenen en te leren. Zo kan vastgelegd worden welke problemen er met onthouden en leren zijn. Bij kinderen met het foetaal alcohol syndroom kunnen verschillende problemen met leren aanwezig zijn.
Ook is het IQ vaak lager dan bij leeftijdsgenoten.

 

Hoe worden kinderen met het foetaal alcohol syndroom behandeld?

Geen genezing

Er bestaat geen behandeling die het foetaal alcoholsyndroom kan genezen. De behandeling is er op gericht om eventuele symptomen van het foetaal alcohol syndroom snel op het spoor te komen en deze te behandelen of te zorgen voor juiste begeleiding.

Voorkomen

Het is voor zwangeren heel belangrijk om tijdens de zwangerschap geen alcohol te drinken. Hiermee kan het foetaal alcohol syndroom helemaal voorkomen worden.
Sommige vrouwen weten tijdens de eerste paar weken van de zwangerschap nog niet dat ze zwanger zijn en hebben in deze weken wel alcohol gedronken. Het duurt tot ongeveer twee weken na de bevruchting van de eicel door de zaadcel voordat er een directe verbinding is tussen het bloed van de moeder en het bloed van het kind ontstaat. Dit is dus ongeveer het moment waarop een vrouw niet meer ongesteld wordt en merkt dat ze zwanger is. De meeste vrouwen zullen geen alcohol meer drinken nadat ze weten dat ze zwanger zijn. Het drinken van alcohol voor dat de menstruatie wegblijft, zal dus meestal niet zorgen voor het ontstaan van een foetaal alcohol syndroom.

Structuur

Voor kinderen met een foetaal alcohol syndroom is structuur van baby af aan heel belangrijk. Het is belangrijk dat kinderen niet te veel prikkels krijgen, dat er duidelijke regels en grenzen zijn en dat kinderen voldoende slaap krijgen.

Begeleiding

Wanneer bekend is dat kinderen een foetaal alcohol syndroom hebben, dan zullen deze kinderen goed vervolgd worden en kunnen kinderen en ouders begeleid worden bij de opvoeding en op school door bijvoorbeeld een orthopedagoog.
Op deze manieren kunnen problemen snel aangepakt worden en kan verergering van de problemen voorkomen worden. Ook kunnen problemen zoals criminaliteit of drugsgebruik op latere leeftijd hierdoor vaak voorkomen worden.

Kinder-en jeugdpsychiatrie

Bij ernstige gedragsproblemen zullen kinderen vaak verwezen worden naar de kinder-en jeugdpsychiatrie. De kinder-en jeugdpsychiater kan vaststellen van welke gedragsproblemen er sprake is en een goed advies geven voor begeleiding en ondersteuning. Soms is er medicatie nodig om gedragsproblemen beter te kunnen reguleren.

Fysiotherapie

Een fysiotherapeut kan door middel van oefeningen en adviezen kinderen helpen om gemakkelijker te kunnen bewegen en om de ontwikkeling te stimuleren.

Logopedie

Bij kinderen met spraak of slikproblemen kan de logopediste advies geven hoe dit te verbeteren.

Contact met andere ouders

Door het plaatsen van een oproepje op het forum van deze site kunt u proberen in contact te komen met andere ouders die een kind hebben met een foetaal alcohol syndroom.

 

Wat betekent het hebben van een foetaal alcohol syndroom voor de toekomst?

Blijvende problemen

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom houden vaak problemen tijdens hun leven met functioneren. De problemen worden op zich niet erger. Wel wordt er van jongere kinderen nog niet zo veel verwacht en van oudere kinderen steeds meer. Daardoor kunnen problemen wel steeds duidelijker worden.

Als volwassene problemen

Kinderen met een foetaal alcohol syndroom hebben een grotere kans om later zelf (te) veel alcohol te gaan drinken om drugs te gaan gebruiken, om crimineel gedrag te gaan vertonen.
Ook is het voor volwassenen met dit syndroom vaak moeilijker om een baan te vinden en te houden.

 

Hebben broertjes en zusjes een verhoogde kans om een foetaal alcohol syndroom te krijgen?

Het foetaal alcohol syndroom is geen erfelijke aandoening. Daarom is het belangrijk om een foetaal alcohol syndroom te herkennen en een moeder goed te begeleiden tijdens de zwangerschap wanneer zij het moeilijk vindt om geen alcohol te drinken tijdens de zwangerschap.
Hoe moeilijk ook, het is wel heel belangrijk dat een zwangere met haar verloskundige of gynaecoloog bespreekt dat ze het moeilijk vindt om geen alcohol te gebruiken tijdens de zwangerschap. Samen met begeleiding lukt het namelijk heel vaak wel om geen alcohol meer te drinken tijdens de zwangerschap waardoor een foetaal alcohol syndroom kan worden voorkomen.

 

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

Wilt u ook uw verhaal kwijt, dat kan: verhalen kunnen gemaild worden via info@kinderneurologie.eu en zullen daarna zo spoedig mogelijk op de site worden geplaatst. Voor meer informatie zie hier.

 

Links
www.fasstichting.nl
(Nederlands stichting voor kinderen met het foetaal alcohol syndroom)
www.stap.nl/zwangerschap

Referenties

 

Laatst bijgewerkt: 29 december 2015, voorheen 31 mei 2011

 

Auteur: JH Schieving

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.