Kinderneurologie
A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektebeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

Koortsstuip

 

Wat is een koortsstuip?
Een koortsstuip is een aanval waarbij de hersenen tijdens koorts niet goed functioneren. Een koortsstuip ziet er hetzelfde uit als een epileptische aanval. Bij een epilepsieaanval is er echter geen koorts en bij een koortsstuip wel. Er treedt tijdens een aanval een soort kortsluiting op in de elektrische functie van de hersenen. Normaal werken de hersenen met heel zwakke stroompjes. Tijdens een koortsstuip zijn deze stroompjes veel sterker. Hierdoor kan het kind het bewustzijn verliezen en met het lichaam schokken gedurende een aantal minuten.

Hoe wordt een koortsstuip ook wel genoemd?
Stuip is een ander woord voor een epileptische aanval. Omdat deze aanvallen ontstaan als gevolg van het snel oplopen van de lichaamstemperatuur en het ontstaan van koorts, wordt gesproken van een koortsstuip.
Het Engelse woord voor een koortsstuip is febrile seizure.

Typische en atypische koortsstuip
De meeste koortsstuipen duren korter dan 15 minuten. Tijdens de koortsstuip laat het kind schokken zien aan de beide armen en benen of een verstijving of verslapping van beide armen en benen. Kinderen herstellen volledig van de koortsstuip. De meeste kinderen maken tijdens een ziekteperiode maar een keer een koortsstuip mee. Koortsstuipen die aan deze kenmerken voldoen worden typische koortsstuipen genoemd.

Koortsstuipen die langer duren dan 15 minuten, waarbij de schokken, de verstijving of de verslapping aan een kant van het lichaam aanwezig is, waarbij kinderen meerdere koortsstuipen krijgen in een ziekteperiode of waarbij kinderen na doormaken van een koortsstuip tijdelijk een arm of een been niet kunnen bewegen worden atypische koortsstuipen genoemd. Kinderen met atypische koortsstuipen hebben een grotere kans om op latere leeftijd last te krijgen van epilepsie dan kinderen met typische koortsstuipen.

Febriele status epilepticus
Bij een op de twintig kinderen duurt de koortsstuip langer dan 30 minuten. Dit wordt ook wel een febriele status epilepticus genoemd. Het woord febriel verwijst naar de koorts. Status epilepticus betekent lang aanhoudende epilepsieaanval.

Hoe vaak komen koortsstuipen voor bij kinderen?
Eén op de twintig tot dertig kinderen maakt ooit één of meerdere koortsstuipen door.

Typisch en atypisch
Twee op de drie koortsstuipen is en typische koortsstuip. Bij een op de drie kinderen met koortsstuipen is er sprake van een atypische koortsstuip. Een op de twintig kinderen heeft een koorsstuip die langer duurt dan 30 minuten, een zogenaamde febriele status epilepticus.

 

Bij wie komen koortsstuipen voor?
Koortsstuipen komen meestal voor bij kinderen tussen de 1 maand en 5 jaar oud. Soms komen koortsstuipen ook voor bij kinderen die ouder zijn dan 5 jaar. Tussen de leeftijd van 12 tot 24 maanden is de kans op het voorkomen van koortsstuipen het grootst.

 

Wat is de oorzaak van het ontstaan van koortsstuipen?
Snel oplopende lichaamstemperatuur
Koortsstuipen ontstaan wanneer de lichaamstemperatuur in korte tijd snel omhoog gaat. De hersenen van jonge kinderen kunnen zich nog niet zo snel aanpassen aan deze snelle stijging van de lichaamstemperatuur en raken ontregeld. Een heleboel hersencellen worden onbedoeld tegelijkertijd actief waardoor de symptomen van een koortsstuip ontstaan. Wanneer kinderen ouder worden, dan kunnen de hersenen zich gemakkelijker aanpassen aan stijging van de lichaamstemperatuur, waardoor minder gemakkelijk koortsstuipen ontstaan.
Eén of enkele koortsstuipen bij jonge kinderen worden als een normaal verschijnsel beschouwd en niet als een hersenziekte.

Virusinfectie
De koorts bij een koortsstuip is meestal het gevolg van het doormaken van een virusinfectie. Soms was dit al duidelijk doordat het kind bijvoorbeeld verkouden was, soms wordt dit ook pas na het doormaken van de koortsstuip duidelijk. Verschillende virusinfecties zijn in staat om koortsstuipen te veroorzaken zoals het griepvirus (influenza), verkoudsheidsvirussen (rhinovirus, adenovirus,enterovirus, coronavirus, HHV-6 virus). Deze virusinfecties komen het meest voor in de herfst, winter en in het voorjaar.

Vaccinatie
Koorts kan ook het gevolg zijn van het krijgen van een vaccinatie. Ook deze koorts kan bij jonge kinderen de reden zijn voor het ontstaan van de koortsstuip.

Interleukine
Tijdens koorts maakt het lichaam allerlei eiwitten aan om te zorgen dat het lichaam de infectie die de oorzaak is van de koorts overwint. Een van deze eiwitten is interleukine 1b. Dit eiwit zorgt er ook voor dat in de hersenen gemakkelijker epileptische activiteit ontstaat. Dit is waarschijnlijk ook de reden dat het behandelen van de koorts niet goed helpt om koortsstuipen te voorkomen. Medicijnen zoals paracetamol verlagen wel de lichaamstemperatuur, maar hebben geen invloed op de hoeveelheid interleukine 1b die het lichaam aanmaakt. Juist dit interleukine 1b maakt de hersenen gevoeliger voor het krijgen van een koortsstuip.

Aanleg in de familie
Het ene kind is kwetsbaarder voor het ontwikkelen van koortsstuipen dan het andere kind. Waarschijnlijk speelt erfelijke aanleg om koortsstuipen te kunnen maken een rol. Bij een op de drie tot vier kinderen met een koortsstuip komen in de familie meerdere mensen voor die als kind een koortsstuip hebben gehad.

Foutje in het DNA
Bij een deel van de kinderen die meerdere koortsstuipen hebben gehad wordt een foutje in het erfelijk materiaal, het DNA, gevonden. Door dit foutje in het erfelijk materiaal ontwikkelen deze kinderen gemakkelijker een koortsstuip dan kinderen zonder dit foutje.
Inmiddels zijn er veel verschillende foutjes in het DNA ontdekt die er allemaal voor kunnen zorgen dat kinderen gemakkelijker koortsstuipen kunnen ontwikkelen. Het meest voorkomende foutje is een foutje op het 2e chromosoom op de plaats van het SCN1A-gen.

Chromosoom

Plaats foutje

2

SCN1A

2

SCN9A

3

FEB9

3

FEB10

5

ADGVR1

5

GABRG2

6

FEB5

8

FEB1

8

CPA6

18

FEB6

19

FEB2

21

FEB7

 

Hoe ziet een koortsstuip eruit?

Koorts
Een koortsstuip treedt op als een kind ziek is. De meeste kinderen hebben een lichaamstemperatuur van 38 graden of hoger. Een koortsstuip ontstaat meetsl binnen 1 tot 24 uur nadat het kind koorts heeft ontwikkeld. Bij een op de vijf kinderen heeft het kind nog geen koorts tijdens de stuip, maar stijgt de temperatuur binnen enkele uren na de aanval. De koortsstuip kan dus optreden voordat de ouders iets aan hun kind merken. Bij een klein deel van de kinderen ontstaat de koortsstuip pas wanneer de kinderen al meer dan 24 uur koorts hebben.

Aanval
Tijdens een koortsstuip raken kinderen meestal buiten bewustzijn. De ogen kunnen wegdraaien naar boven toe. De armen en benen kunnen verstijven, slap worden en/of schokkende bewegingen gaan maken. Tijdens de aanval halen kinderen op een vreemde manier ademhalen of soms zelfs hun adem inhouden. Hierdoor kunnen kinderen een blauwe verkleuring krijgen van het lichaam. Na een aantal minuten worden de schokken steeds langzamer en verdwijnt de verstijving van het lichaam. Het lichaam ontspant zich en kinderen krijgen geleidelijk aan weer een normale lichaamskleur.

Na de aanval
Veel kinderen vallen na de aanval in een diepe slaap. Wanneer kinderen wakker worden reageren ze weer normaal.
Kinderen met een atypische koortsstuip kunnen bij het wakker worden problemen hebben met het bewegen van een arm of een been of een probleem met praten. Dit verdwijnt geleidelijk in de loop van enkele uren.

Duur van de aanval
De meeste koortsstuipen duren korter dan 15 minuten. Een op de drie koortsstuipen duurt echter langer dan 15 minuten. Een op de twintig koortsstuipen duurt meer dan 30 minuten.

Tweede koortsstuip tijdens ziek zijn
De meeste kinderen krijgen een keer te maken met een koortsstuip tijdens een ziekteperiode. Bij een klein deel van de kinderen komt nog een tweede koortsstuip tijdens dezelfde ziekteperiode voor.

Ontwikkeling
Het krijgen van een typische koortsstuip heeft negatief effect op de ontwikkeling van een kind.

 

Hoe wordt de diagnose koortsstuip gesteld?
Verhaal en onderzoek
De diagnose koortsstuip wordt geteld op grond van het verhaal van de ouders of anderen die de aanval hebben gezien in combinatie met de temperatuursverhoging bij het kind.

EEG
Bij een gewone koortsstuip is er geen reden een EEG te maken. Het EEG zegt namelijk niets over de kans dat er nog meer koortsstuipen zullen volgen. Ook zegt het EEG niets over de kans dat een kind met koortsstuipen op latere leeftijd wel of niet epilepsie zal ontwikkelen.

Ruggenprik
Soms is niet duidelijk waarom het kind koorts heeft en bestaat er twijfel of er sprake zou kunnen zijn van een hersenvliesontsteking. Door middel van een ruggenprik kan het vocht wat rondom de hersenen en het ruggenmerg stroomt (liquor) genoemd worden onderzocht. Op deze manier kan duidelijk worden of er sprake is van een hersenvliesontsteking. In geval van twijfel of een hersenvliesontsteking aanwezig is, zal een ruggenprik worden verricht om de hersenvliesontsteking aan te tonen of uit te sluiten. Meestal is het niet nodig om dit onderzoek uit te voeren, omdat bij lichamelijk onderzoek al duidelijk is wat de oorzaak is van de koorts.

 

Hoe wordt een koortsstuip behandeld?
Geen behandeling
De meeste koortsstuipen duren kort, hooguit enkele minuten en stoppen vanzelf. Een behandeling van de koortsstuip is dan ook meestal niet nodig.

Medicijnen op de koortsstuip te stoppen
Wanneer een koortsstuip langer duurt dan 5 minuten, dient u een diazepam rectiole toe te dienen via het poepgaatje van het kind. Het duurt ongeveer 5 tot 10 minuten vanaf het toedienen van de rectiole voordat de aanval stopt. Als de aanval 10 minuten na het toedienen van de rectiole nog door gaat dient u 112 te bellen zodat uw kind op de spoedeisende afdeling van het ziekenhuis kan worden behandeld. Tegenwoordig is het in plaats van diazepam rectiole ook mogelijk om midazolam neusspray te geven om de aanval te doen stoppen.
Hier vindt u informatie over het toedienen van een diazepam rectiole.

Paracetamol
Een koortsstuip kan niet worden voorkomen door het geven van koortswerende middelen als paracetamol. Indien u toch paracetamol geeft omdat uw kind zich erg ziek voelt moet dit in een schema gebeuren: in tabletvorm om de 4 tot 6 uur, als zetpil om de 8 uur. Onregelmatig toedienen van paracetamol veroorzaakt temperatuurschommeling en kan daardoor mogelijk nieuwe koortsstuipen veroorzaken.
Dus of geen paracetamol, of volgens bovenstaand schema tot het kind beter is.

Medicijnen ter voorkoming van epilepsieaanvallen
Medicijnen tegen epilepsie worden bij koortsstuipen niet voorgeschreven. Zij werken slechts bij een heel klein gedeelte van de kinderen met koortsstuipen. Juist bij jonge kinderen kunnen zulke medicijnen ernstige stoornissen in het gedrag veroorzaken. Een uitzondering kan worden gemaakt als de aanvallen heel vaak optreden of zeer langdurend zijn.
Het starten van medicijnen beschermt ook niet tegen het later ontstaan van epilepsie.

Diazepam
Soms wordt bij kinderen met frequente aanvallen tijdens een koortsperiode een aantal dagen diazepam voorgeschreven in overleg met de specialist. Ook dit kan bijwerkingen geven, maar dan is dit maar gedurende een korte periode.

Contact met andere ouders
Door het plaatsen van een oproepje op het forum van deze site kunt u proberen in contact komen met andere kinderen en hun ouders die ook last van koortsstuipen hebben (gehad).

Wat betekenen koortsstuipen voor de toekomst?
Angstige ervaring
Voor de meeste ouders is een koortsstuip een zeer angstaanjagende gebeurtenis. Vaak denken ouders dat hun kind overlijdt. Er is echter nog nooit een kind overleden aan een koortsstuip.

Geen hersenbeschadiging
Koortsstuipen laten geen beschadiging achter in de hersenen. Het kind functioneert wanneer de ziekte die de koorts veroorzaakte over is, weer helemaal normaal. Ook ontwikkelen k inderen met koortsstuip(en) zich normaal.

Kans op nieuwe koortsstuipen
Meestal herhaalt een koortsstuip zich niet tijdens dezelfde ziekteperiode. Bij een nieuwe ziekteperiode en koorts kan het zich wel weer herhalen. Dit is bij één op de drie kinderen het geval. De kans dat zich na een tweede koortsstuip nog een derde voordoet is op dat moment 50%.
Slechts 7% van alle kinderen met koortsstuipen maakt 4 of meer aanvallen door. De kans op herhaling is groter als het kind bij de eerste aanval nog jonger dan 18 maanden is, meer aanvallen in één koortsperiode doormaakt, de koorts gering is, of als er koortsstuipen in de familie voorkomen.

Over heen groeien
Meestal groeien kinderen er met de leeftijd van 3 tot 5 jaar vanzelf over de koortsstuipen heen. Bij een klein deel van de kinderen komen de koortsstuipen ook nog voor na de leeftijd van 5 jaar.

Epilepsie
Bij een gewone koortsstuip is de kans op epilepsie later gedurende een periode van het leven 2%. Dit risico is precies hetzelfde als voor kinderen zonder koortsstuipen. Bij een klein deel van de kinderen is er wel een verhoogde kans op latere epilepsie: als er 2 aanvallen optreden tijdens één koortsperiode, de aanvallen lang duren, of de spierschokken in één lichaamshelft beginnen of zich beperken tot één lichaamshelft. Echter ook van deze kinderen ontwikkelt 90% geen epilepsie. Bij kinderen met neurologische afwijkingen (bijv. “spastische kinderen”) is de kans op epilepsie hoger. Ook zijn er families waarbij meerdere personen op jonge leeftijd koortsstuipen krijgen en later epileptische aanvallen zonder koorts. In dergelijke families is de kans op epilepsie na een eerste koortsstuip sterk verhoogd. In het algemeen is deze epilepsie goed behandelbaar en vaak ook van tijdelijke aard. Deze aandoening wordt met een wat merkwaardige term GEFS+ genoemd.

Hebben broertjes en zusjes een vergrote kans om ook koortsstuipen te krijgen?
Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol. Als één of meerdere kinderen in de familie koortsstuipen hebben is het risico voor andere jonge kinderen duidelijk verhoogd. Dit is ook het geval als een ouder koortsstuipen heeft gehad.

 

Samengevat:

Vrij veel kinderen maken één of meer koortsstuipen door. Een kind gaat niet dood aan een koortsstuip. Een koortsstuip veroorzaakt geen beschadiging van de hersenen. Voor de meeste kinderen is geen verder onderzoek nodig en ook geen behandeling. Koortswerende middelen als paracetamol voorkomen koortsstuipen niet. Als een kind lange aanvallen heeft dient u wel medicijnen toe te dienen als de aanval niet uit zichzelf is gestopt na 5 minuten. Let als ouder wel altijd op of er nog andere ziekteverschijnselen zijn bij de koorts. Bel zonodig de huisarts. Slechts een heel klein deel van kinderen met koortsstuipen blijkt later epilepsie te hebben. Bij deze kinderen hebben de stuipen bijzondere kenmerken. Echter welke kinderen binnen deze groep met bijzondere kenmerken later epilepsie zullen hebben kan niet worden voorspeld. Het allergrootste deel binnen deze groep ontwikkelt geen epilepsie. Bovendien is er geen behandeling die de epilepsie kan voorkomen. Behandeling blijft dus zinloos.

 

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

Wilt u ook uw verhaal kwijt, dat kan: verhalen kunnen gemaild worden via info@kinderneurologie.eu en zullen daarna zo spoedig mogelijk op de site worden geplaatst. Voor meer informatie zie hier.

 

Links
www.epilepsievereniging.nl
(Site van de epilepsievereniging Nederland)
www.epilepsie.nl
(Site van het nationaal epilepsiefonds)
www.epilepsie.net
(Site van de stichting epilepsie netwerk)

 

Referenties
1. Sadleir LG, Scheffer IE. Febrile seizures. BMJ. 2007;334:307-11.
2. Nakayama J, Arinami T. Molecular genetics of febrile seizures. Epilepsy Res. 2006;70 Suppl 1:S190-8.
3. Febrile Seizures and Febrile Seizure Syndromes: An Updated Overview of Old and Current Knowledge. Khair AM, Elmagrabi D. Neurol Res Int. 2015;2015:849341

 

 

Laatst bijgewerkt: 3 maart 2018, voorheen: 1 februari 2015

 

Auteur: JH Schieving en H. Stroink

 

 

 

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.