A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektenbeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

De ziekte van Werdnig-Hoffman

 

Wat is de ziekte van Werdnig-Hoffman?

De ziekte van Werdnig-Hoffman is een ziekte waarbij de zenuwcellen in het ruggenmerg de spieren niet goed aan kunnen sturen, waardoor kinderen een ernstige verlamming hebben van meerdere spieren van het lichaam.

 

Hoe wordt de ziekte van Werdnig-Hoffman ook wel genoemd?

De ziekte van Werdnig-Hoffman wordt ook wel spinale spieratrofie type I genoemd. Spinale spieratrofie wordt ook wel afgekort met de letters SMA (naar de Engelse term Spinal Muscular Atrophy). De term Spinaal verwijst naar het probleem van de zenuwcellen in het ruggenmerg, de term spieratrofie naar het steeds dunner worden van de spieren die verlamd zijn.
Er bestaat ook nog een SMA type II en type III die op latere leeftijd pas klachten gaan geven.
Er bestaat zelfs een vorm die pas op volwassen leeftijd voor het eerst klachten geeft.

 

Hoe vaak komt de ziekte van Werdnig-Hoffman voor bij kinderen?

De ziekte van Werdnig-Hoffman komt bij één op de 6000 tot 10.000 kinderen in Nederland voor.

 

Bij wie komt de ziekte van Werdnig-Hoffman voor?

De ziekte van Werdnig-Hoffman is al vanaf de geboorte aanwezig. Sommige kinderen worden direct al geboren met klachten, bij andere kinderen ontstaan de klachten in de loop van de eerste zes levensmaanden.
Wanneer de eerste klachten na de leeftijd van 6 maanden ontstaan, wordt gesproken van SMA type 2 en niet meer van de ziekte van Werdnig-Hoffman.
Zowel jongens als meisjes kunnen de ziekte van Werdnig-Hoffman krijgen.

 

Wat is de oorzaak van de ziekte van Werdnig-Hoffman?

Fout in erfelijk materiaal

De ziekte van Werdnig-Hoffman wordt veroorzaakt door een fout in het erfelijk materiaal. Deze fout zit op het zogenaamde 5 e chromosoom. De plaats van deze fout wordt het SMN-gen of het NAIP-gen genoemd.

Tekort aan eiwit

Als gevolg van deze fout in het erfelijk materiaal ontstaat er een tekort aan een bepaald eiwit.

Hierdoor kunnen de zenuwcellen in het ruggenmerg niet meer goed functioneren. Deze zenuwen kunnen hierdoor de spieren niet meer goed aansturen. Daardoor raken de kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman in toenemende mate verlamd.

 

Wat zijn de verschijnselen van de ziekte van Werdnig-Hoffman?

Variatie

Niet alle kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman hebben dezelfde klachten. De ernst van de ziekte kan variëren.

Zwangerschap

Tijdens de zwangerschap voelen moeders van een kind met de ziekte van Werdnig-Hoffman hun kind meestal erg weinig bewegen. Omdat kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman niet goed slikken, hebben moeders vaak veel vruchtwater.

Zwakke spieren

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman hebben weinig kracht in hun spieren. Daardoor voelen ze erg slap aan. Ze hebben moeite om hun armen en benen van het bed op te tillen. Ook kunnen ze het hoofd niet goed van de onderlaag tillen. De meeste kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman liggen als gevolg van de spierzwakte in de zogenaamde kikkerhouding in bed. De beentjes liggen slap, de heupen en knieën liggen naar buiten gedraaid. De armen liggen stil langs het lichaam. De handjes en voetjes kunnen beter bewogen worden dan de schouders en de bovenbenen.
De spieren van het gezicht zijn meestal in het begin niet verlamd. Later wanneer de klachten van spierzwakte geleidelijke erger worden, kunnen deze ook verlamd raken.

Dunne spieren

De spieren van kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman worden geleidelijk aan dunner. Dit is meestal niet goed te zien omdat baby’s relatief veel vet hebben aan hun armen en benen.

Trillen van de tong

Kenmerken voor de ziekte van Werdnig-Hoffman zijn fijne trillingen aan de tong. Deze zijn niet altijd goed te zien. Deze trillingen komen ook voor in de spieren van de armen en benen, maar zijn door het babyvetlaagje niet goed te zien.

Trage ontwikkeling

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman kunnen zich als gevolg van de zwakte van de spieren niet goed ontwikkelen. Zij kunnen alleen een speeltje pakken wanneer het binnen handbereik ligt, ze kunnen niet boven hun hoofd reiken. De meeste kinderen zullen niet leren rollen of tijgeren. Ook zullen de meeste kinderen niet leren zitten.
Wel hebben kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman vaak veel aandacht voor hun omgeving. Ze krijgen goed mee wat er in de omgeving gebeurt.

Vergroeiing van de gewrichten

Omdat kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman de spieren weinig kunnen bewegen, worden ook de gewrichten weinig bewogen. Hierdoor kunnen de gewrichten gedeeltelijk vast gaan groeien, waardoor ze niet meer goed bewogen kunnen worden. Een deel van de kinderen wordt al met deze vastgegroeide gewrichten geboren.

Alertheid

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman zijn wel goed wakker. Ze hebben oog voor hun omgeving en reageren op licht en geluid.

Ademhalingsproblemen

Een groot deel van de kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman heeft problemen met ademhalen. De ademhalingsspieren zijn ook zwak, daarom ademen de kinderen vaak snel en oppervlakkig. Meestal is de borstkas als gevolg van de zwakte van de ademhalingsspieren breed geworden, soms is de borstkas ook ingedeukt ter plaatse van het borstbeen.
Soms is te zien dat tijdens de inademing de huid tussen de ribben en boven het borstbeen naar binnen wordt gezogen. Dit worden intrekkingen genoemd.
Veel kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman kunnen uiteindelijk onvoldoende zelf ademen om het lichaam te voorzien van voldoende zuurstof en om voldoende koolzuur kwijt te raken. Daarom hebben de meeste kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman uiteindelijk ondersteuning door een beademingsapparaat nodig.

Zwak huilen

De meeste kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman huilen erg zachtjes. Ze hebben weinig kracht om te huilen.

Problemen met slikken

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman hebben problemen met zelfstandig drinken en met het slikken van dit drinken. Meestal hebben ze hier onvoldoende kracht voor. Vaak is het nodig deze kinderen te voeden door middel van sondevoeding.

Reflux

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman zijn gevoeliger om last te krijgen van terugstromen van voeding van de maag naar de slokdarm. Dit wordt reflux genoemd. Reflux kan de slokdarm irriteren en kan maken dat het kind veel moet spugen na de voedingen.

Hartafwijking

Een deel van de kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman heeft een afwijking aan het hart.

Zweten

Veel kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman zweten veel voordat zij in slaap vallen.

Scoliose

Bij kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman kan in toenemende mate een verkromming van de wervelkolom ontstaan.

 

Hoe wordt de diagnose ziekte van Werdnig-Hoffman gesteld?

Verhaal en onderzoek

Op grond van het verhaal en de bevindingen bij het lichamelijk onderzoek kan de diagnose de ziekte van Werdnig-Hoffman al worden vermoed.

Spierzenuwonderzoek

Wanneer er getwijfeld wordt of er sprake is van de ziekte van Werdnig-Hoffman of van een aandoening van de zenuwen kan een spierzenuwonderzoek (EMG) worden uitgevoerd. Bij kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman worden specifieke afwijkingen aan de zenuwen en aan de spieren.

Genetisch onderzoek

Door middel van bloedonderzoek kan het foutje in het DNA van het 5 e chromosoom worden aangetoond bij de meeste kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman

Spierbiopt

Wanneer bovenstaande onderzoeken niet hebben geleid tot de diagnose wordt soms een spierbiopt gedaan. Met het spierbiopt wordt een klein stukje spierweefsel verkregen wat onder de microscoop kan worden bekeken. Zo kan gekeken worden hoe de spier eruit ziet. Ook kan gekeken worden of bepaalde stofjes in de spier ontbreken.

Hartspecialist

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman kunnen ook problemen hebben van de hartspier. Daarom worden al deze kinderen een keer gezien door de hartspecialist. Deze kan door middel van een echo van het hart en een hartfilmpje (ECG) kijken of er problemen zijn met het functioneren van het hart.

MRI-scan van de hersenen

Bij kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman kunnen ook afwijkingen van de hersenen gevonden worden. Daarom zal bij kinderen met een SMA soms een MRI-scan van de hersenen gemaakt worden.

 

Hoe wordt de ziekte van Werdnig-Hoffman behandeld?

Geen genezing

Er bestaat geen behandeling die de ziekte van Werdnig-Hoffman kan genezen. De behandeling is er op gericht om zo min mogelijk last te hebben van de symptomen en zo goed mogelijk te kunnen omgaan met de symptomen.

Fysiotherapie

Met behulp van een fysiotherapeut kunnen de spieren in een zo goed mogelijk conditie worden gehouden. Ook kan voorkomen worden dat de gewrichten vast gaan groeien. Daarnaast kan de fysiotherapeut helpen om vastzittend slijm op te kunnen hoesten of kwijt te kunnen raken.

Logopedie

De logopedist kan adviezen geven bij slikproblemen.

Revalidatiearts

De revalidatiearts coördineert de verschillende therapievormen en kan adviezen geven over diverse hulpmiddelen die de verzorging van een kind met de ziekte van Werdnig-Hoffman gemakkelijker kunnen maken. Vaak gaat dit in overleg met de ergotherapeut.

Sondevoeding

Veel kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman hebben problemen met drinken, eten of slikken. Om er voor te zorgen dat deze kinderen toch voldoende voedingsstoffen krijgen, hebben zij vaak sondevoeding nodig. Deze sondevoeding kan via in een slangetje in de neus naar de maag worden gegeven, ook kan de sondevoeding via een slangetje wat rechtstreeks naar de maag loopt worden gegeven (PEG-sonde)

Antibiotica

Dagelijks een lage dosis antibiotica kan helpen om longontstekingen te voorkomen.

Reflux

Met behulp van medicijnen kan de reflux verminderd worden. Wanneer medicijnen onvoldoende helpen, bestaat er een mogelijkheid om met behulp van een operatie minder last te veroorzaken als gevolg van de reflux.

Beademing

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman krijgen in toenemende mate problemen met ademhalen. Deze problemen kunnen tijdelijk verholpen worden door middel van ondersteuning door een beademingsmachine. De meeste kinderen zullen daarna echter niet meer zonder beademingsmachine kunnen functioneren. Geleidelijk aan zullen zij aan de beademingsmachine in steeds grotere mate verlamd raken. Omdat ondersteuning van een beademingsmachine voor een kind niet prettig is en omdat kinderen toch verder achteruit zullen gaan, wordt er vaak in overleg voor gekozen om kinderen niet aan de beademingsmachine te leggen. Met medicijnen wordt dan voorkomen dat kinderen last hebben van hun ademhalingsproblemen.

Begeleiding

Begeleiding en ondersteuning van ouders van een kind met de ziekte van Werdnig-Hoffman is heel belangrijk. Via de patiëntenvereniging van de Nederlandse Vereniging van Spierziekte kunnen ouders in contact komen met andere ouders met dezelfde aandoening. Ook via het forum van deze site kunt u een oproepje plaatsen om in contact te komen met ouders met dezelfde aandoening of met andere aandoeningen die vergelijkbare problemen geven. Een maatschappelijk werkende of een psycholoog kan begeleiding geven bij het verwerken van de diagnose en om de ziekte een plaats te geven in het leven.

 

Wat betekent de ziekte van Werdnig-Hoffman voor de toekomst?

Geleidelijk toename spierzwakte

Bij kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman neemt de spierzwakte geleidelijk aan toe. Bij sommige kinderen gaat dit sneller dan bij andere kinderen, meestal is het tempo vrij snel. Bij kinderen waarbij de spierzwakte al op jonge leeftijd begint verloopt de ziekte vaak sneller dan bij kinderen waarbij de spierzwakte op wat latere leeftijd begint.z
Uiteindelijk raken kinderen in steeds grotere mate verlamd.
De meeste kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman zullen nooit in staat zijn om zelfstandig te zitten.

Levensverwachting

Kinderen met de ziekte van Werdnig-Hoffman hebben een beperkte levensverwachting. De meeste kinderen met deze ziekte zullen niet ouder dan twee jaar worden. Uitzonderingen hierop zijn wel bekend.
De meeste kinderen komen te overlijden als gevolg van een longontsteking of als gevolg van ernstige ademhalingsproblemen waarvoor geen beademing meer wordt gegeven. Kinderen worden dan behandeld met medicijnen waardoor zij geen last meer hebben van de ademhalingsproblemen.

 

Hebben broertjes en zusjes ook een vergrote kans om de ziekte van Werdnig-Hoffman te krijgen?

Erfelijke ziekte

De ziekte van Werdnig-Hoffman is een erfelijk ziekte. De ziekte erft autosomaal recessief over, dat wil zeggen dat een kind pas klachten krijgt wanneer beide chromosomen 5 een fout bevatten op de plaats van het SMN-gen. Ouders van een kind met de ziekte van Werdnig-Hoffman zijn vaak allebei drager van de fout op chromosoom 5. Zij hebben zelf geen klachten. Broertjes en zusjes hebben een vergrote kans om ook de ziekte van Werdnig-Hoffman. Deze kans is meestal maximaal 25%.
Een klinisch geneticus kan hier meer informatie over geven. Er bestaat een mogelijkheid om tijdens de zwangerschap prenatale diagnostiek te verrichten als bekend is welke fout er bij een eerder kindje gevonden is op het 5 e chromosoom. Dit kan zowel door middel van een vlokkentest als door middel van een vruchtwaterpunctie.

 

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

 

Links
www.vsn.nl
www.spierziekten.nl

 

 

Referenties
1. Bach JR. Medical considerations of long-term survival of Werdnig-Hoffmann disease. Am J Phys Med Rehabil. 2007;86:349-55
2. Wang CH, Finkel RS, Bertini ES, Schroth M, Simonds A, Wong B, Aloysius A, Morrison L, Main M, Crawford TO, Trela A; Participants of the International Conference on SMA Standard of Care. Consensus statement for standard of care in spinal muscular atrophy.

J Child Neurol. 2007;22:1027-49.

 

Laatst bijgewerkt: 6 maart 2008

 

Auteur: JH Schieving

 

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.