A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektebeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

Posturaal orthostatisch tachycardie syndroom (POTS)

 

Wat is posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom?
Posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom is een aandoening waarbij kinderen en volwassenen klachten krijgen als gevolg van een te snelle hartslag (duizeligheid, wazig zien, zwaar gevoel in de benen) wanneer opstaan nadat ze een tijd gezeten of gelegen hebben.

Hoe wordt posturaal orthostatisch tachycardie syndroom ook wel genoemd?
Posturaal geeft aan dat de klachten ontstaan bij wisselen van houding. Het woord orthostase geeft aan dat de klachten ontstaan wanneer iemand van liggende of zittende houding rechtop gaat staan. Tachycardie is het medische woord voor een te snelle hartslag.
Posturaal orthostatisch tachycardie syndroom wordt afgekort als POTS.

Dysautonomie
POTS behoort tot een groep aandoeningen die ook wel dysautonomie wordt genoemd. Bij deze aandoeningen werken de zogenaamde autonome zenuwen, zenuwen die organen zoals hart, longen en bloedvaten aansturen, niet goed. Het woord dys verwijst naar het niet goed functioneren. POTS is een vorm van dysautonomie. Orthostatische hypotensie is een andere vorm van dysautonomie waarbij juist de bloeddruk sterk daalt na opstaan, terwijl bij mensen met POTS juist de hartslag te veel stijgt.

Hoe vaak komt posturaal orthostatisch tachycardie syndroom voor bij kinderen?
Het is niet goed bekend hoe vaak posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom voorkomt bij kinderen en/of volwassenen. Geschat wordt dat POTS bij één op de 500 volwassenen voorkomt. Waarschijnlijk wordt lang niet altijd herkend dat er sprake is van het posturaal orthostatisch tachycardie syndroom, omdat dit nog een onbekend syndroom is.
Posturaal orthostatisch tachycardie syndroom komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Bij wie komt posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom voor?
Posturaal orthostatisch tachycardie syndroom komt zowel bij kinderen als volwassenen voor. Bij volwassenen komt dit syndroom vaker voor dan bij kinderen.
Op kinderleeftijd komt posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom het meest voor bij tieners die net een groeispurt gehad hebben.
POTS komt vaker voor bij jongeren en volwassenen met suikerziekte, met auto-immuunziektes of met het Ehlers-Danlos syndroom.
Meisjes en vrouwen hebben hier vaker last van POTS dan jongens en mannen.

Wat is de oorzaak van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom?
Van liggen naar staan
Wanneer een jongere of een volwassene vanuit liggen of zitten gaat staan, dan zal de zwaartekracht er voor zorgen dat het bloed van het lichaam naar beneden naar de buik en de benen toe zakt. Het bovenlichaam waar het hart in zit, krijgt hierdoor minder bloed, waardoor het hart minder bloed rondpompt en de bloeddruk zal gaan dalen. Het lichaam reageert hierop door de hartslag en de bloeddruk te verhogen.

Te snelle hartslag
Bij kinderen en volwassenen met POTS wordt de hartslag abnormaal veel verhoogd. De hartslag wordt zo hoog dat dit niet meer helpend is, maar juist klachten veroorzaakt. Dit komt omdat het hart door snelle hartslag geen tijd meer heeft om goed te vullen en zo voldoende bloed rond te pompen. Bij volwassenen moet de hartslag in de eerste tien minuten na opstaan met meer dan 30 slagen per minuut stijgen om te spreken van POTS. Bij  jongeren onder de 20 jaar moet de hartslag met meer dan 40 slagen per minuut stijgen om te spreken van POTS.

Sensoren
In het lichaam zitten sensoren (zogenaamde baroreceptoren) die registeren dat de bloeddruk daalt. Deze sensoren zitten in het hart en in de halsslagaderen. Deze sensoren stimuleren zenuwen (de zogenaamde sympathicus) die zorgen dat de bloeddruk weer verhoogd wordt en het hart sneller gaat kloppen. Op deze manier wordt normaal voorkomen dat de bloeddruk daalt. De zenuwen die zorgen dat het hart sneller gaat kloppen reageren abnormaal fel bij kinderen en volwassenen met het posturaal orthostatisch tachycardie syndroom. Hierdoor stijgt de hartslag veel te snel.

Afwijkende werkende zenuwen
Bij POTS werken bepaalde zenuwen, de zogenaamde autonome zenuwen, niet goed. De oorzaak van het niet goed werken van deze zenuwen is meestal niet goed te achterhalen.

Aanleiding
POTS ontstaat vaak in aansluiting op het doormaken van een groeispurt, een infectieziekte, een vaccinatie, een operatie, een ongeval of zwangerschap. Hoe het hebben van een deze aandoeningen, zorgt voor het ontstaan van POTS is niet goed bekend. Waarschijnlijk moet het lichaam door deze aandoeningen zich aanpassen aan de nieuwe situatie en verloopt dit aanpassen niet goed. Het lichaam reageert hierdoor overmatig bij dalen van de bloeddruk.

Antistoffen
Er zijn aanwijzingen dat antistoffen gericht tegen de eigen zenuwen (G-proteïne receptoren) mogelijk een rol kunnen spelen bij het ontstaan van POTS op volwassen leeftijd. Hier bestaat nog veel onduidelijkheid over.

Toename van klachten
De klachten van POTS kunnen toenemen als gevolg van warmte, stress en spanning, bedlegerigheid, stevige inspanning, het gebruik van bepaalde medicijnen, na een overvloedige maaltijd en/of na het gebruik van alcohol.

Foutje in het erfelijk materiaal
Soms is er sprake van een foutje in het erfelijk materiaal waardoor de autonome zenuwen overactief reageren. Vaak zijn er dan meerdere familieleden die last hebben van POTS.

Wat zijn de symptomen van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom?
Variatie
De hoeveelheid klachten, het soort klachten en de ernst van de klachten die kunnen ontstaan variëren van mens tot mens. Ze hangen ook samen met de mate van hartslag stijging.

Duizeligheid na opstaan
Een veel voorkomende klacht als gevolg van POTS is het last hebben van duizeligheid, een licht gevoel in het hoofd, na opstaan. Er zijn ook jongeren en volwassenen die juist een zwaar gevoel in het hoofd ervaren. Vaak verdwijnt deze duizeligheid/veranderd gevoel in het hoofd geleidelijk aan na meerdere seconden weer.

Wazig zien
Posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom kan er ook voor zorgen dat jongeren en volwassenen minder duidelijk kunnen zien. Het beeld is wazig, ook kan alles veel verder weg lijken dan gebruikelijk. Sommige mensen hebben last van zwarte vlekken voor de ogen.

Geluiden anders
Ook geluiden kunnen heel anders klinken op moment dat iemand last krijgt van de versnelde hartslag. Vaak klinken de geluiden vaag en van veel verder weg.

Zwaar gevoel in de benen
Vaak ervaren mensen met posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom een zwaar gevoel in hun benen. Alsof ze letterlijk voelen dat het bloed naar hun benen toe zakt. De benen zijn zwaar en kunnen minder goed bewogen worden. Dit kan het gevoel geven alsof iemand zal gaan vallen.

Niet meer goed kunnen handelen
Vaak kunnen jongeren en volwassen die last krijgen van POTS niet meer goed nadenken en handelen. Jongeren en volwassenen weten dan even niet meer wat ze moeten doen.

Flauw vallen
Een op de drie mensen met POTS raakt daadwerkelijk buiten bewustzijn als gevolg van te snelle hartslag. Zij vallen kortdurend flauw als gevolg van POTS.

Hartkloppingen
Jongeren en volwassenen met POTS voelen vaak dat hun hart snel aan het kloppen is.

Benauwdheid
POTS kunnen door de snelle hartslag een gevoel van benauwdheid, druk op de borst of kortademigheid geven.

Hoofdpijn
POTS kan zorgen voor het ontstaan van hoofdpijnklachten. Vaak gaat het om een zwaar gevoel in het hele hoofd en in de nek en schouders. Anderen hebben meer last van bonzende migraine achtige hoofdpijn.

Misselijkheid
Een deel van de jongeren en volwassenen met POTS heeft last van misselijkheidsklachten na het opstaan.

Koude en klamme handen en voeten
Een deel van de jongeren en volwassenen met POTS krijgt koude, klamme handen en voeten na opstaan. De voeten kunnen zelfs een blauwe kleur krijgen.

Moeheid
Jongeren en volwassenen met het POTS hebben meer last van vermoeidheidsklachten.

Slaapproblemen
Jongeren en volwassenen met POTS hebben vaker last van slaapproblemen: moeite met in slaap vallen, gemakkelijk wakker worden in de nacht of vroeg wakker worden in de ochtend.

Buikpijn
Jongeren en volwassenen met POTS hebben vaker last van buikpijnklachten, diarree en/of verstopping van de darmen dan jongeren en volwassenen zonder POTS.

Onzekerheid
Het hebben van POTS kan zorgen voor onzekerheid bij de jongere of volwassene. Jongeren en volwassenen kunnen bang worden voor het ontstaan van nieuwe klachten en situaties waarin klachten kunnen ontstaan gaan vermijden. Hierdoor kunnen jongeren en volwassenen geïsoleerd raken van vrienden en familie.

Depressie
Jongeren en volwassenen met POTS hebben een verhoogde kans om een sombere stemming of zelfs een depressie te krijgen.

Hoe wordt de diagnose posturaal orthostatisch tachycardie syndroom gesteld?
Verhaal en onderzoek
De diagnose posturaal orthostatisch tachycardie syndroom kan worden vermoed op grond van het verhaal van een jongere of een volwassene die last krijgen van klachten van duizeligheid, vermoeidheid of flauw vallen in combinatie met hartkloppingen na opstaan uit liggende of zittende houding.

Hartslag en bloeddruk meten
Posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom kan vast gesteld worden door de hartslag en de bloeddruk een aantal maal te meten nadat iemand een minuut of 10 op een onderzoeksbank heeft gelegen. De hartslag en bloeddruk worden eerst liggend en dan na een, drie, vijf en tien minuten stil staand gemeten. Bij jongeren onder de 20 jaar wordt gesproken van POTS wanneer de hartslag met meer dan 40 slagen per minuut stijgt in deze 10 minuten, terwijl de bloeddruk min of meer gelijk blijft. Bij volwassenen boven de 20 jaar wordt al gesproken van POTS wanneer de hartslag met meer dan 30 slagen per minuut stijgt bij gelijkblijvende bloeddruk.

Kanteltafeltest
Wanneer met bovenstaande meting onvoldoende duidelijk wordt of er sprake is van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom, dan kan een zogenaamde kanteltafeltest verricht worden. Hierbij ligt iemand op een behandeltafel die bijna rechtovereind wordt gezet. De hartslag en bloeddruk worden dan zeer regelmatig gemeten en gekeken wordt of de hartslag gaat stijgen bij gelijkblijvende bloeddruk in de rechtopstaande houding. Deze test is dus alleen nodig wanneer bovenstaande bloeddrukmetingstest onvoldoende duidelijkheid geeft.

Autonoom functieonderzoek
Door middel van een autonoom functie onderzoek kan gekeken worden of er aanwijzingen zijn dat de zogenaamde autonome zenuwen in het lichaam (de zenuwen die verschillende organen in het lichaam aansturen) niet goed functioneren.

ECG
Door middel van een hartfilmpje (ECG) wordt gekeken of er aanwijzingen zijn voor hartritmestoornissen. Bij jongeren en volwassenen met POTS worden geen afwijkingen gezien op het ECG.

Holteronderzoek/continue bloeddrukmeting
Het is ook mogelijk om de hartslag en de bloeddruk gedurende 24 of 48 uur te meten door het dragen van een bloeddrukband en plakkers voor registratie van de hartslag. Op deze manier kan POTS ook opgespoord worden.

ECHO hart
Bij vermoeden op hartritmestoornissen wordt een ECHO van het hart gemaakt, om te kijken of er aanwijzingen zijn voor een afwijking aan het hart. Bij jongeren en volwassenen met POTS worden bij dit onderzoek geen afwijkingen gezien.

Bloedonderzoek
Door middel van bloedonderzoek kan beoordeeld worden of er sprake is van bloedarmoede of van een tekort aan vitamine D. Dit zijn behandelbare oorzaken die de klachten van POTS kunnen verergeren. Het bepalen van de glucose waarde en het Hb1Ac in het bloed kan aanwijzingen geven of er sprake is van suikerziekte als onderliggende oorzaak. Een verhoging van het stofje ANA kan wijzen op een onderliggende auto-immuunziekte.

24 uurs urine onderzoek
Door middel van 24 uurs urine onderzoek kan beoordeeld worden of er aanwijzingen zijn voor een feochromocytoom, een tumor die ook kan zorgen voor een te snelle hartslag. In geval van een feochromocytoom zijn de waardes van adrenaline en noradrenaline in de 24 uurs urine verhoogd, bij mensen met POTS is dit niet het geval.
Wel hebben mensen met POTS vaak een heel laag natrium gehalte in deze 24 uurs urine.

Hoe wordt posturaal orthostatisch tachycardie syndroom behandeld?
Uitleg geven
Het is belangrijk om uitleg te geven wat posturaal orthostatisch tachycardie syndroom inhoudt. Dit helpt jongeren en volwassenen om te begrijpen wat er aan de hand is. Het is voor de jongere of volwassene vaak een nare ervaring, zeker wanneer mensen ook daadwerkelijk flauw vallen als gevolg van opstaan.
Met speciale maatregelen kan de kans dat er flauw vallen ontstaat wel verminderd worden.

Alert zijn bij het opstaan
Het is voor jongeren en volwassenen die last hebben van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom belangrijk om rustig op te staan en dit niet te snel te doen. Na het liggen, eerst even rustig zitten en dan gaan staan en daarna pas gaan lopen. Op deze manier kan het lichaam de hartslag beter aanpassen aan de nieuwe situatie.

Alertheid bij warmte en inspanning
Ook is het belangrijk om tijdens warmte en inspanning alert te zijn op signalen die wijzen op posturaal orthostatisch tachycardie syndroom. Het nemen van onderstaande maatregelen kan dan helpen om flauw vallen te voorkomen. Ook is het belangrijk om na het sporten rustig uit te lopen en niet in een keer te stoppen met sporten.

Maatregelen bij lang staan
Wanneer van te voren te voorzien is dat iemand lang moet staan, dan kan het verstandig zijn op een opklapbaar stoeltje mee te nemen zodat een jongere of een volwassene even kan gaan zitten. Wanneer dat niet mogelijk is, dan is het verstandig om in beweging te blijven en te wiebelen met de benen, zodat de beenspieren actief blijven en voldoende bloed uit de benen naar het hart toe pompen.
Het is verstandig om niet lang te gaan staan op bijvoorbeeld een ladder waar vanaf gevallen kan worden.

Houding veranderen
Door de benen over elkaar heen te kruizen tijdens het staan, kan de bloeddruk tijdelijk verhoogd worden, waardoor jongeren en volwassenen minder snel zullen flauw vallen als gevolg van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom. Ook het maken van vuisten, het in elkaar haken van de vingers, hurken en het aanspannen van de billen kunnen behulpzaam zijn.
Andere maatregelen die kunnen helpen zijn gaan liggen of gaan zitten met het hoofd lager dan het hart tussen de benen. Door deze houdingen kan het hart gemakkelijker voldoende bloed naar het hoofd toe pompen en hoeft het hart niet tegen de zwaartekracht in te pompen.

Voldoende drinken
Het is voor jongeren en volwassenen die last hebben van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom heel belangrijk om voldoende te drinken. Het beste is om zeker twee, liefst drie liter water per dag te drinken. Hierdoor zijn de bloedvaten goed gevuld, waardoor het lichaam de bloeddruk beter op peil kan houden.
Het is voor volwassenen belangrijk om geen of hooguit in zeer beperkte mate alcohol te drinken, voor jongeren is het sowieso niet toegestaan om alcohol te drinken.

Extra zout
Extra zout in het eten verhoogd de bloeddruk en maakt daarmee de kans op een flauw vallen kleiner. Het kan daarom helpen om bouillon te drinken of sportdrank te gebruiken. Dit is echter weer niet goed voor mensen met een hartaandoening of een nieraandoening. Zij mogen vaak geen extra zout gebruiken.

Drop
Ook het eten van drop kan zorgen voor het verhogen van de bloeddruk.

Cafeïne
Cafeïne zorgt voor vernauwing van de bloedvaten naar de darmen en kan er daardoor voor zorgen dat er minder snel klachten van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom ontstaan na een warme maaltijd. Een kopje koffie na het eten of een glas cola tijdens het eten bevatten cafeïne. Het is wel belangrijk om niet te veel cafeïne te gebruiken, dit kan juist weer andere klachten doen ontstaan, zoals hoofdpijnklachten.

Niet te zware maaltijden
Wanneer POTS vooral ontstaat na zware maaltijden, dan is het verstandiger om niet te veel achter elkaar te eten, maar beter vaker een klein beetje te eten om zo klachten te voorkomen.

Spieren trainen
De spieren van de benen zorgen er voor dat het bloed uit de benen weer terug gepompt wordt naar het hart. Het trainen van de spieren van de benen zodat deze sterker worden, kan er voor zorgen dat er gemakkelijker na het opstaan voldoende bloed naar het hart wordt terug gepompt, waardoor de kans op het ontstaan van klachten verminderd. Het is goed om elke dag minstens 30 minuten matig intensief te bewegen, dit houdt in sporten waarbij de hartslag omhoog gaat, maar waarbij praten nog mogelijk is.

Oefenen met recht opstaan
Jongeren en volwassenen met POTS gaan vaak vermijden dat ze langere tijd recht op moeten staan om te voorkomen dat ze klachten krijgen. Hierdoor raakt het lichaam juist nog minder gewend aan het langer staan en zullen de klachten uiteindelijk toenemen. Het is daarom goed elke dag een tijd te oefenen in het rechtop staan. Het is belangrijk om daarbij de steun van iemand in de omgeving te krijgen, omdat deze oefening vaak erg spannend is voor jongeren en volwassenen met POTS.

Steunkousen
Het dragen van speciale steunkousen kan er voor zorgen dat het bloed minder gemakkelijk in de benen ophoopt, waardoor de bloeddruk minder snel daalt en er minder snel klachten ontstaan van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom.

Hoofdeind bed omhoog
Om het lichaam te trainen bloed tegen de zwaartekracht omhoog te pompen, kan tijdens de nacht het hoofdeinde van het bed omhoog gezet worden. Dit kan via een elektrisch verstelbare bodem of door het plaatsen van klossen onder het hoofdeinde (20-30 cm hoog). Dit is ook belangrijk wanneer iemand vanwege ziekte langere tijd in bed moet blijven liggen.

Vast slaapritme
Een vast slaapritme met vaste bedtijden is belangrijk voor jongeren en volwassenen met POTS. Het is goed om een uur voor het slapen gaan geen activiteiten waarbij op een beeldscherm gekeken moet worden te ondernemen. Slaap in een rustige en koele kamer, zonder een telefoon op de slaapkamer.

Medicijnen
Wanneer bovengenoemde maatregelen onvoldoende effect hebben en jongeren en volwassenen veel last hebben van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom, dan bestaan er medicijnen die de kans op het ontstaan van klachten kunnen verminderen. Medicijnen die gebruikt kunnen worden om klachten te verminderen zijn: propranolol, metoprolol, midodrine, clonidine, methyldopa, desmopressine, fludrocortison, pyridostigmine, citalopram, paroxetine of venlafaxine.
Per jongere of volwassenen zullen de voor- en nadelen van het gebruik van medicijnen tegen elkaar afgewogen moeten worden.
Behandeling van bijkomende bloedarmoede of tekort aan vitamine D kan ook helpen om minder last te hebben van POTS.

Begeleiding
Een psycholoog of maatschappelijk werkende kunnen jongeren en volwassenen met POTS helpen in het omgaan met POTS in het dagelijks leven. Het hebben van POTS kan jongeren en volwassenen angstig maken voor het ontstaan van nieuwe klachten.

Contact met anderen
Door het plaatsen van een oproepje op het forum van deze site kunt u in contact komen met andere mensen en ouders van kinderen die te maken hebben (gehad) met posturaal orthostatisch tachycardie syndroom.

Wat betekent het hebben van posturaal orthostatisch tachycardie syndroom voor de toekomst?
Er over heen groeien
De meeste jongeren die last hebben gekregen van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom tijdens de puberteit krijgen hier minder last van wanneer de puberteit voorbij is. Bij sommige verdwijnt de posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom helemaal, bij anderen wordt het een stuk minder. Vrouwen kunnen tijdens de zwangerschap weer opnieuw last krijgen van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom.
Op oudere leeftijd neemt de kans om last te krijgen van posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom ook weer toe.

Nieuw evenwicht
Bij volwassenen die op volwassen leeftijd de eerste klachten van POTS krijgen, blijven de klachten vaak langere tijd aanwezig. Ook hier nemen de klachten in de loop van maanden na het ontstaan van de klachten vaak af in ernst. Ook vinden deze volwassenen vaak een balans in hun dagelijks leven, waarbij zij om kunnen gaan met de klachten van POTS. Door het toepassen van maatregelen en trucjes kunnen deze volwassenen een zo normaal mogelijk leven lijden. Zij laten hun leven niet bepalen door POTS, maar bepalen dit zelf.

Levensverwachting
Jongeren en volwassenen met POTS hebben een normale levensverwachting net als jongeren en volwassenen zonder POTS.

Kinderen krijgen
Volwassenen met POTS kunnen kinderen krijgen. Het is verstandig om de zwangerschap deels door een gynaecoloog te laten begeleiden. Indien medicatie gebruikt wordt, dan moet voor het ontstaan van de zwangerschap worden gekeken wat er moet gebeuren met deze medicatie tijdens de zwangerschap. Tijdens de zwangerschap nemen de klachten van POTS vaak af, bij een deel van de zwangeren nemen de klachten juist toe. Kinderen hebben meestal geen verhoogde kans om zelf ook POTS te krijgen, tenzij de aandoening in de familie voorkomt.

Hebben broertjes en zusjes een vergrote kans om posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom te krijgen?
Posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom is meestal geen erfelijke aandoening. Wel spelen erfelijke factoren een rol bij het regelen van de hartslag en de bloeddruk. Broertjes en zusjes hebben daarom een licht verhoogde kans om zelf ook POTS te krijgen.
Soms komt POTS bij meerdere familieleden voor, dan is de kans dat broertjes en zusjes ook POTS krijgen hoger.

Links
www.ditispots.nl
Nederlandstalige site over POTS

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

Wilt u ook uw verhaal kwijt, dat kan: verhalen kunnen gemaild worden via info@kinderneurologie.eu en zullen daarna zo spoedig mogelijk op de site worden geplaatst. Voor meer informatie zie hier.

 

Referenties

  1. Comorbid Conditions Do Not Differ in Children and Young Adults with Functional Disorders with or without Postural Tachycardia Syndrome. Chelimsky G, Kovacic K, Nugent M, Mueller A, Simpson P, Chelimsky TC. J Pediatr. 2015;167:120-4
  2. Risk factors for postural tachycardia syndrome in children and adolescents. Lin J, Han Z, Li X, Ochs T, Zhao J, Zhang X, Yang J, Liu P, Xiong Z, Gai Y, Tang C, Du J, Jin H. PLoS One. 2014;9:e113625
  3. Clinical challenges in the diagnosis and management of postural tachycardia syndrome. Jones PK, Shaw BH, Raj SR. Pract Neurol. 2016:16:431-438.

 

Laatst bijgewerkt: 20 juni 2018

 

Auteur: JH Schieving

 

 

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.