A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektenbeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

Slaapwandelen

 

Wat is slaapwandelen?

Slaapwandelen is een slaapprobleem waarbij kinderen tijdens hun slaap uit bed komen en al slapend door het huis heen lopen.

 

Hoe wordt slaapwandelen ook wel genoemd?

Voor slaapwandelen wordt ook wel de medische term somnambulisme gebruikt. Het woord somn verwijst naar slaap en het woord ambulisme naar lopen. Het betekent dus letterlijk lopen tijdens de slaap.
Slaapwandelen is een bepaald type van een groep aandoeningen die arousal disorder worden genoemd.

 

Hoe vaak komt slaapwandelen voor bij kinderen?

Slaapwandelen komt regelmatig voor bij kinderen. Eén op de drie tot zeskinderen heeft er wel eens last van gehad. Eén op de dertig kinderen heeft regelmatig last van slaapwandelen.

 

Bij wie komt slaapwandelen voor?

Slaapwandelen kan op elke leeftijd voorkomen. Slaapwandelen komt het meest voor bij kinderen tussen de leeftijd van vier en twaalf jaar.
Zowel jongens als meisjes kunnen slaapwandelen.

 

Wat is de oorzaak van slaapwandelen?

Niet bekend

De oorzaak van slaapwandelen is niet goed bekend. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren, waaronder erfelijke aanleg, tegelijkertijd een rol.

Aanleg

Vaak zijn er meerdere mensen in de familie die last hebben van slaapwandelen. Blijkbaar speelt erfelijke aanleg een rol. Kinderen die slaapwandelen hebben vaak bepaalde kenmerken in hun erfelijk materiaal. Dit kenmerk wordt HLA-DQB1*05 genoemd. Kinderen die dit kenmerken hebben, blijken een grotere kans te hebben om last te krijgen van slaapwandelen.
Hoe dit kenmerk daar precies voor zorgt is niet bekend.

Van diepe slaap naar kortdurend wakker worden

Slaap is opgebouwd uit verschillende slaaponderdelen, slaapstadia genoemd. Zo kennen we de lichte slaap, de diepe slaap en de REM-slaap. Lichte slaap en diepe slaap worden samen ook wel non-REM slaap genoemd. Tijdens de slaap volgen lichte slaap, diepe slaap, kortdurend wakker worden en REM-slaap elkaar op volgens een bekend patroon. Zo’n patroon wordt een slaapcyclus genoemd. Tijdens de slaap hebben kinderen vier of vijf van deze slaapcycli achter elkaar.
Slaapwandelen ontstaat vaak in de eerste slaapcyclus. Wanneer kinderen in slaap vallen is er eerst lichte slaap, vervolgens diepe slaap, gevolgd door kortdurend wakker worden.
Het slaapwandelen ontstaat op het moment dat kinderen vanuit diepe slaap over gaan naar kortdurend wakker worden. Blijkbaar verloopt het wakker worden niet helemaal goed, waardoor kinderen gaan slaapwandelen.

Non-REM parasomnie

Slaapwandelen behoort tot een groep aandoeningen die non-REM parasomniëen worden genoemd. Hiermee wordt bedoeld dat het slaapwandelen ontstaat tijdens de non-REM slaap. Met de term parasomnie wordt aangegeven dat de slaap anders dan gebruikelijk verloopt.
Pavor nocturnus is ook een non-REM slaap parasomnie. Een deel van de kinderen die last heeft van slaapwandelen heeft op jongere leeftijd een pavor nocturnus gehad.

 

Wat zijn de kenmerken van slaapwandelen?

Kort na inslapen

Slaapwandelen ontstaat meestal een tot twee uur nadat kinderen in slaap zijn gevallen. Kinderen gaan plotseling rechtop zitten. Sommige kinderen blijven in bed zitten, anderen stappen uit bed en gaan aan de wandel.

Wandelen

Kinderen komen tijdens het slaapwandelen vaak uit hun bed en lopen rond. Soms gaan ze naar de kamer van hun ouders of naar het toilet toe. Sommige kinderen lopen ook de trap af. De kinderen lopen rustig, maar vaak wel wat houteriger dan normaal.
Oudere kinderen kunnen ook naar buiten toe gaan. Oudere kinderen zijn ook vaak onrustiger tijdens het slaapwandelen dan jongere kinderen.

Niet wakker

Tijdens het slaapwandelen hebben kinderen hun ogen open, terwijl ze wel slapen. De meeste kinderen hebben een afwezige blik. Soms reageren kinderen een beetje op hun omgeving, zo kunnen ze ook wat mompelen wanneer hen een vraag gesteld wordt.
Het is vaak heel moeilijk om kinderen tijdens het slaapwandelen wakker te maken.

Handelingen

Tijdens het slaapwandelen kunnen kinderen ook bepaalde dingen doen. Kinderen kunnen hun kleren aantrekken of het slot van een deur open maken. Vaak gaat dat niet op de juiste manier. Zo kunnen kinderen bijvoorbeeld in de gang plassen in plaats van op het toilet.

Verwonden

Jonge kinderen zijn tijdens het slaapwandelen meestal rustig en verwonden zich niet zo snel.
Oudere kinderen/tieners zijn meestal onrustiger en doen ook meer, zij hebben een groter risico om gewond te raken tijdens het slaapwandelen.

Duur

Meestal duurt het slaapwandelen een aantal minuten tot een half uur. Wanneer kinderen weer naar hun bed begeleid worden, gaan ze daar weer rustig verder slapen.
De meeste kinderen gaan tijdens de nacht een keer slaap wandelen, later op de nacht komt het slaapwandelen niet meer voor. Een klein deel van de kinderen gaat tijdens de nacht meerdere malen slaapwandelen.

Herinnering

De volgende ochtend hebben kinderen geen herinnering aan het slaapwandelen.

Uitlokkende factoren

Kinderen hebben vaak meer last van slaapwandelen wanneer ze vermoeid zijn, veel indrukken hebben gehad, gespannen zijn of ziek zijn geweest.
Ook kunnen bepaalde medicijnen er voor zorgen dat kinderen (meer) last krijgen van slaapwandelen. Het gaat dan met name om rustgevende medicijnen of gedragsregulerende medicijnen.

Pavor nocturnus

Een deel van de kinderen die slaapwandelt, heeft op jongere leeftijd last gehad van pavor nocturnus. Dit is een slaapstoornis waarbij kinderen vroeg in de nacht gillend en angstig wakker worden.

 

Hoe wordt de diagnose slaapwandelen gesteld?

Verhaal en onderzoek

De diagnose slaapwandelen wordt gesteld op grond van het verhaal van ouders over hun kind. Er zijn geen andere onderzoeken nodig om de diagnose te stellen.
Er zijn alleen andere onderzoeken nodig wanneer de diagnose niet duidelijk is of wanneer aan een andere aandoening wordt gedacht zoals nachtelijk frontaalkwab epilepsie.

Observatie

Wanneer getwijfeld wordt of er sprake is van slaapwandelen, dan kunnen kinderen een of meerdere nachten slapen in een centrum wat gespecialiseerd is in slaap. Zo kunnen de mensen die daar werken kijken wat er ’s nachts gebeurd met het kind.

Polysomnografie

In zo’n gespecialiseerd centrum wordt tijdens de slaap vaak meerdere lichaamsfuncties gemeten. Zo’n onderzoek wordt een polysomnografie genoemd. Tijdens een polysomnografie kan de hersenactiviteit gemeten worden, de hartslag, de ademhaling, het zuurstofgehalte in het bloed, bewegingen van de borstkas en de armen en benen. Ook worden kinderen vaak opgenomen door middel van een video-opname zodat later gekeken kan worden wat er tijdens de slaap allemaal gebeurd is.
Op die manier kan extra informatie over de slaap verkregen worden.

 

Hoe worden kinderen die last hebben van slaapwandelen behandeld?

Geen behandeling

De meeste kinderen hebben zelf geen hinder van het slaapwandelen. Meestal wordt er dan ook niet voor gekozen om kinderen te behandelen voor het slaapwandelen.

Omgeving veilig maken

Tijdens het slaapwandelen kunnen kinderen de trap aflopen of een raam open maken. Meestal gaat dit ook tijdens het slaapwandelen wel goed, maar er bestaat een kans dat kinderen zich zelf kunnen bezeren tijdens het slaapwandelen. Daarom is het verstandig om een traphekje te plaatsen bij de trap en een extra sluiting op de ramen in huis zodat het niet gemakkelijk is om het raam tijdens het slaapwandelen open te maken. Een hoogslaper is niet aan te raden voor kinderen die slaapwandelen. Ook is het verstandig te zorgen dat de vloeren in huis opgeruimd zijn, zodat kinderen niet kunnen vallen door rondslingerende spullen.

Belletje aan de deur

Door een belletje aan de deur van het kind wat slaapwandelt vast te maken, kunnen ouders horen dat het kind uit zijn kamer komt en poolshoogte gaan nemen. Omdat slaapwandelen meestal optreedt in de eerste paar uur nadat kinderen in slaap zijn gevallen, zullen de meeste ouders zelf nog wakker zijn op het tijdstip waarop het slaapwandelen voorkomt.

Terug naar bed brengen

Probeer een kind wat slaapwandelt, niet wakker te maken, maar begeleid het kind rustig naar zijn bed toe. De meeste kinderen zullen vervolgens rustig verder gaan slapen. Meestal gaan zij niet opnieuw slaapwandelen tijdens de nacht.

Regelmatig slapen

Slaapwandelen neemt vaak toe in periodes waarin kinderen meer spanning hebben en daardoor onrustiger en anders slapen. Een vast slaapritueel om te ontspannen en een vaste slaaptijd kan helpen om er voor te zorgen dat kinderen minder last hebben van slaapwandelen.

Ontspanningsoefeningen

Oudere kinderen vinden het vaak vervelend dat ze last hebben van slaapwandelen. Hierdoor kunnen ze extra gespannen raken en slechter slapen, waardoor het slaapwandelen juist toeneemt. Kinderen raken hierdoor in een vicieuze cirkel. Voor deze oudere kinderen kunnen ontspanningsoefeningen helpen. Ook kortdurende begeleiding door een psycholoog kan maken dat oudere kinderen minder last hebben van slaapwandelen.

Wakker maken

Bij een deel van de kinderen kan slaapwandelen voorkomen worden, door kinderen wakker te maken net voor het tijdstip waarop ze normaal gaan slaapwandelen.
Bij een deel van de kinderen zorgt dit juist voor meer slaapwandelen. Per kind zal bekeken moeten worden of het helpt om een kind ’s avonds wakker te maken.

Medicijnen

Slaapmiddelen en medicijnen die gebruikt worden voor de behandeling van een depressie, beïnvloeden de manier waarop kinderen slapen. Ze maken de slaap minder diep. Kinderen kunnen hierdoor minder last hebben van slaapwandelen. Medicijnen die hiervoor gebruikt worden zijn clonazepam en paroxetine.
Deze medicijnen hebben ook grote nadelen en bijwerkingen. Daarom zullen deze medicijnen alleen worden voorgeschreven aan kinderen die grote nadelige gevolgen hebben van het slaapwandelen. Ook zal geprobeerd worden kinderen deze medicijnen alleen voor een korte periode te geven.

 

Wat betekent het hebben van slaapwandelen voor de toekomst?

Spontaan verminderen

Bij het merendeel van de kinderen zal het slaapwandelen tijdens de puberteit spontaan minder worden en vaak zelfs helemaal verdwijnen.

Blijvend last houden

Een deel van de kinderen houdt ook op volwassen leeftijd last van slaapwandelen.

Normaal leven

Kinderen die slaapwandelen kunnen een normaal leven lijden. Belangrijk is te voorkomen dat kinderen zich bezeren tijdens het slaapwandelen.

 

Hebben broertjes en zusjes een vergrote kans om ook te gaan slaapwandelen?

Erfelijke aanleg blijkt een rol te spelen bij het voorkomen van slaapwandelen. Daarnaast spelen nog andere factoren een rol. Om welke factoren het gaat is niet goed bekend.
Broertjes en zusjes blijken een wat verhoogde kans te hebben om zelf ook last te krijgen van slaapwandelen.

 

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

 

Links
www.slaapklachten.nl
(site met informatie over diverse slaapklachten)
www.kempenhaeghe.nl
(Centrum voor slaap- en waakstoornissen)

Referenties

 

Laatst bijgewerkt 21 december 2010

auteur: JH Schieving

 

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.