Wat is een paddenstoelenvergiftiging?
Een paddenstoelenvergiftiging is een aandoening waarbij kinderen of volwassenen klachten hebben gekregen als gevolg van giftige stoffen in het lichaam als gevolg van het eten van paddenstoelen.
Hoe wordt een paddenstoelenvergiftiging ook wel genoemd?
Er bestaan verschillende soorten paddenstoelen die kunnen zorgen voor het ontstaan van een paddenstoelenvergiftiging.
Soms wordt ook de naam van de paddenstoel met de toevoeging vergiftiging gebruikt, zoals een vliegenzwamvergiftiging of een groene knolamanietvergiftiging.
Hoe vaak komt een paddenstoelenvergiftiging voor bij kinderen?
Een paddenstoelenvergiftiging is gelukkig een zeldzaam voorkomende aandoening. Alleen ernstige vormen van een paddenstoelenvergiftiging zullen worden gemeld en bekend zijn. In Nederland worden jaarlijks gemiddeld 200 paddenstoelenvergiftiging gemeld bij het nationaal vergiftigingen informatiecentrum (NVIC). Dit zijn zowel kinderen als volwassenen.
Bij wie komt een paddenstoelenvergiftiging voor?
Een paddenstoelenvergiftiging kan op elke leeftijd voorkomen, maar wordt vaker gezien bij kinderen als bij volwassenen. Jonge kinderen weten nog niet goed dat paddenstoelen giftig kunnen zijn.
De meeste paddenstoelvergiftigingen komen voor in het najaar, wanneer de meeste paddenstoelen zichtbaar en vindbaar zijn.
Wat is de oorzaak van het ontstaan van een paddenstoelenvergiftiging?
Paddenstoelen
Er bestaan meer dan 5000 verschillende soorten paddenstoelen in Nederland. Een deel van deze paddenstoelen is giftig. De meest giftige paddenstoel in Nederland is de groene knolamaniet. Maar ook de "kabouterpaddenstoel" rood met witte stippen, de vliegenzwam is giftig.
Kinderen
Kinderen vinden paddenstoelen er vaak aantrekkelijk uit zien. Jonge kinderen zijn geneigd om een hapje van de paddenstoel te nemen, vooral van paddenstoelen die er aantrekkelijk uit zien zoals de giftige vliegenzwam.
Maaltijd met eetbare paddenstoelen
Steeds meer volwassenen gaan op zoek naar eetbare paddenstoelen om te bereiden tijdens een maaltijd. Een deel van de paddenstoelen is namelijk eetbaar. Het probleem is dat er ook veel paddenstoelen zijn die lijken op deze eetbare paddenstoelen maar giftig zijn bij eten. De laatste jaren neemt het aantal volwassenen die giftige paddenstoelen hebben gegeten toe.
Bewust eten vanwege de effecten
Bepaalde paddenstoelen, ook wel paddo's genoemd, worden bewust gebruikt omdat zij kunnen zorgen voor het zien van beelden of horen van geluiden wat bepaalde mensen als prettig of als een kick ervaren.
Er zijn ook mensen die weten dat ze een giftige paddenstoel gaan eten en dit doen omdat zij bijvoorbeeld het niet meer zien zitten om langer te leven.
Giftige stoffen
In de paddenstoelen kunnen stoffen voorkomen die giftig zijn voor mensen. Zo komen in de vliegenzwam de giftige stoffen iboteenzuur en muscimol voor. In de groene knolamaniet, mosklokjes en parsolzwammen komen amatoxinen voor die heel giftig zijn.
Deze giftige stoffen verstoren de werking van verschillende organen in het lichaam zoals de maag, de darmen, de lever en de hersenen.
Hoeveelheid opgegeten paddenstoel
De hoeveelheid klachten die kinderen of volwassenen krijgen zal ook afhangen van de hoeveelheid paddenstoel die opgegeten is.
Leverschade
Paddenstoelen die amatoxinen bevatten kunnen zorgen voor het ontstaan ernstige schade aan de lever. De amatoxine zorgen namelijk dat het RNA polymerase II niet meer werkt, waardoor de levercellen geen werkende eiwitten meer kunnen aanmaken en de levercellen afsterven.
Wat zijn de symptomen van een paddenstoelenvergiftiging?
Afhankelijk van het type paddenstoel
Het zal van het type paddenstoel afhangen welke klachten zullen ontstaan.
Maag- en darmklachten
Vaak ontstaan maag- en darmklachten na het eten van giftige paddenstoelen, zoals misselijkheid, spugen, buikpijn, buikkrampen en diarree. Meestal ontstaan deze klachten enkele uren na het eten van de paddenstoelen.
Hallucinaties
Het eten van paddenstoelen kan zorgen voor het ontstaan van hallucinaties zoals het zien van beelden of kleuren die er in werkelijkheid niet zijn of het horen van geluiden die er in werkelijkheid niet zijn. Deze hallucinaties kunnen zorgen voor angst en onrust. Paddenstoelen die psilocybine of psilocine bevatten geven vaak deze hallucinaties.
Epileptische aanvallen
Ook kunnen epileptische aanvallen ontstaan, dit zijn aanvallen met bijvoorbeeld verstijven of schokken van de armen en/of benen.
.jpg)
Hoofdpijn
Het eten van giftige paddenstoelen die coprine bevatten kan zorgen voor het ontstaan van hoofdpijn, misselijkheid, braken, een rode kleur en snelle hartslag. Dit effect wordt nog meer versterkt wanneer er ook alcohol gedronken wordt. Het coprine zorgt er namelijk voor dat alcohol niet meer afgebroken wordt.
Duizeligheid
Het eten van giftige paddenstoelen kan zorgen voor het ontstaan van duizeligheidsklachten.
Spierkrampen
Een deel van de mensen krijgt last van hevige spierkrampen als gevolg van het eten van giftige paddenstoelen. Dit kan zorgen voor afbraak van spieren (rhabdomyolyse) waardoor de urine colakleurig kan worden.
Coma
Zelden leidt het eten van giftige paddenstoelen tot het ontstaan van coma.
Kwijlen
Paddenstoelen die muscarine bevatten kunnen zorgen dat kinderen en volwassenen meer speeksel aan maken, waardoor het speeksel uit de mond loopt.
Benauwdheid
Soms leidt het eten van giftige paddenstoelen tot klachten van benauwdheid of een piepende ademhaling.
Hartritmestoornissen
Giftige paddenstoelen kunnen zorgen voor het ontstaan hartritmestoornissen zoals een te trage hartslag of een onregelmatige hartslag. Ook kan een drukkend gevoel op de borst ontstaan. De bloeddruk kan verhoogd zijn.
Leverfalen
Paddenstoelen die amatoxinen bevatten kunnen zorgen voor het ontstaan ernstige schade aan de lever. Deze stoffen zorgen er voor dat de levercellen afsterven, waardoor de lever niet meer in staat is om alle taken van de lever uit te voeren. Dit wordt leverfalen genoemd. Vaak ontstaan zo'n 2 dagen na eten van de giftige paddenstoelen de eerste klachten als gevolg van leverfalen. Het leverfalen kan zo ernstig zijn dat alleen een levertransplantatie levensreddend is.
Nierfalen
Paddenstoelen die orellanine bevatten kunnen zorgen voor het ontstaan van nierschade. Dit geeft pas 1-2 weken na het eten van giftige paddenstoelen klachten. De nieren zijn dan tijdelijk niet in staat om het bloed goed te ontgiftigen. Vaak is tijdelijk nierdialyse nodig is.
Huiduitslag
De huid kan rood verkleuren en jeukend aanvoelen. Dit wordt een dermatitis genoemd. Dit komt het vaakst voor bij het eten van shiitake paddenstoelen.
Bloedarmoede
Ook kan bloedarmoede ontstaan als gevolg van het eten van giftige paddenstoelen.
Hoe wordt de diagnose paddenstoelenvergiftiging gesteld?
Verhaal en onderzoek
Op grond van het verhaal en de bevindingen bij onderzoek kan een paddenstoelenvergiftiging worden vermoed. Zeker wanneer gezien is dat kinderen dat kinderen paddenstoelen hebben gegeten of volwassenen dit vertellen. Wanneer dit niet bekend is, kan een paddenstoelenvergiftiging ook veel lijken op andere ziektebeelden zoals een buikgriep, een voedselvergiftiging, een bloedvergiftiging (sepsis) of een hersenvliesontsteking
Bloedonderzoek
Vaak zal bloedonderzoek verricht worden om te kijken naar de nierfunctie (ureum, kreatinine), de leverfunctie (ALAT, albumine, stolling), de spieren (CK) en het bloedbeeld. Bloedgasonderzoek kan informatie geven over de longfunctie.
Urineonderzoek
Urineonderzoek naar eiwitten kan informatie geven of er sprake is van nierschade.
MRI van de hersenen
Wanneer kinderen of volwassenen een epileptische aanval hebben gehad of in coma zijn, zal vaak een MRI scan van de hersenen gemaakt worden. Meestal worden op deze MRI-scan geen afwijkingen gezien.
Hoe wordt een paddenstoelenvergiftiging behandeld?
Nationaal vergiftigingen informatie centrum
Het is belangrijk om zo snel mogelijk contact op te nemen met het nationaal vergiftigingen informatiecentrum. Zij kunnen meedenken van welk type paddenstoelvergiftiging er sprake is en meedenken of een behandeling kan worden ingezet om toename van klachten te voorkomen.
Verminderen opname giftige stoffen
Soms is het mogelijk om de opname van giftige stoffen te verminderen door het geven van actieve kool.
Beschermen lever
Het geven van medicijn silibinine via een infuus kan helpen om de lever te beschermen als gevolg van het eten van amatoxine bevattende paddenstoelen. Dit medicijn is beschikbaar via het RIVM. Andere medicijnen die hiervoor ook gebruikt kunnen worden zijn N-acetylcysteïne en benzylpenicilline. Vaak wordt gekozen voor een combinatie van medicijnen.
Ondersteunen lichaamsfuncties
Het is bij een paddenstoelenvergiftiging belangrijk om de functie van de longen, de nieren, de lever, de milt en de hersenen goed in de gaten te houden. Soms moet de functie van een orgaan ondersteund worden met medicijnen of door middel van een infuus met extra vocht. Ook kan het nodig zijn om de ademhaling te ondersteunen door middel van het geven van extra zuurstof of tijdelijke beademing. Dialyse kan nodig zijn om de nierfunctie te ondersteunen.
Levertransplantatie
Bij ernstig leverfalen kan een levertransplantatie nodig zijn om in leven te blijven. Voor kinderen vinden levertransplantaties plaats in het UMCG in Groningen.
Begeleiding
Een maatschappelijk werkende of een psycholoog kan kinderen en ouders begeleiden hoe om te gaan met de emoties die los komen wanneer een kind te maken heeft met een paddenstoelenvergiftiging.
.
Wat betekent het hebben van een paddenstoelenvergiftiging voor de toekomst?
Verdwijnen klachten
In de loop van enkele dagen tot weken kunnen de klachten als gevolg van een paddenstoelenvergiftiging geleidelijk aan verdwijnen. Klachten van de organen zoals de longen, nieren of lever zullen vaak sneller verdwijnen dan klachten van de hersenen. De hersenen hebben meer tijd nodig om te herstellen.
De nieren zijn vaak in staat om weer goed te herstellen, zelden is een niertransplantatie nodig. De lever echter niet, bij ernstige leverfalen helpt alleen een levertransplantatie.
Restklachten
Als gevolg van het doormaken van een paddenstoelenvergiftiging kunnen restklachten aanwezig blijven.
Overlijden
Een ernstige paddenstoelenvergiftiging kan helaas zorgen voor het overlijden van kinderen.
Kinderen krijgen
Het is niet bekend of het doormaken van een paddenstoelenvergiftiging van invloed is op de vruchtbaarheid.
Het wordt zwangere vrouwen ontraden om paddenstoelen die in het wild geplukt zijn te weten.
Hebben broertjes en zusjes een vergrote kans op het krijgen van een paddenstoelenvergiftiging?
Wanneer een broertje of zusje ook een giftige paddenstoel heeft gegeten is dit zeker mogelijk.
Wilt u ook uw verhaal kwijt, dat kan: verhalen kunnen gemaild worden via via contact en zullen daarna zo spoedig mogelijk op de site worden geplaatst. Voor meer informatie zie hier.
Heeft u foto's die bepaalde kenmerken van deze aandoening duidelijk maken en die hier op de website mogen worden geplaatst, dan vernemen wij dit graag via contact.
Links
GGD
(site van GGD Nederland)
Vergiftigingen info
(Site van het Nederlands instituut voor vergiftigingen)
Referenties
- poisoning
Laatst bijgewerkt: 4 november 2026
Auteur: JH Schieving