Depressie
Een depressie is een stemmingsstoornis waarbij een persoon aanhoudend een sombere stemming heeft en/of verlies van plezier en interesse en daardoor minder goed kan functioneren op school, werk of in de vrije tijd.
De klachten mogen niet veroorzaakt worden door het gebruik van medicijnen of door het hebben van een lichamelijke ziekte.
Er wordt gesproken van een depressie wanneer een persoon minimaal 2 weken, vrijwel elke dag, het grootste deel van de dag last heeft van minstens 5 van onderstaande 9 kenmerken.
De kernsymptomen van depressie (1 of beide moeten aanwezig zijn)
1) sombere stemming
2) vermindering van plezier of interesse
Daarnaast kunnen er 7 andere symptomen aanwezig zijn:
3) toe of afname van eetlust en/of gewicht
4) slapeloosheid of overmatig slapen
5) agitatie of remming
6) vermoeidheid of verlies van energie
7) gevoelens van waardeloosheid of buitensporige of onterechte schuldgevoelens
8) besluiteloosheid of concentratieproblemen
9) terugkerende gedachten aan de dood, zelfdoding of een suicide poging
Ernst depressie
Er wordt onderscheid gemaakt tussen een lichte depressie, een matig ernstige depressie en een ernstige depressie.
Subtypen
Er wordt onderscheid gemaakt in subtypen van een depressie. Er kan sprake zijn van een depressie met
1) psychotische kenmerken
2) met melancholische (vitale) kenmerken
3) met atypische kenmerken.
Beloop van een depressie
Een depressie kan eenmalig zijn, terugkerend (recidiverend) of persisterend.
Ongeveer 10% van alle depressies is chronisch.
Bipolaire stemmingsstoornis
Het is belangrijk om na te gaan of er sprake kan zijn van een bipolaire stemmingsstoornis omdat dit een andere behandeling vraagt dan een depressie.
Behandeling
Centraal in de behandeling van depressie staat uitleg over wat een depressie is en zorgen voor een goede leefstijl, dagstructuur en activerende begeleiding.
Er bestaan drie verschillende behandelvormen voor depressie:
1) Psychotherapie
2) Farmacotherapie
3) Neurostimulatie
Bij de behandeling wordt meestal gekozen voor een combinatie van twee verschillende behandelvormen. Behalve bij kinderen onder de 12 jaar, dan wordt in eerste instantie gestart met alleen psychotherapie.
Wanneer een behandelvorm na een aantal weken geen effect heeft, is het zinvol over te schakelen naar een andere behandelvorm. Hoe langer een depressie niet goed behandeld wordt, hoe groter de kans dat een depressie chronisch wordt.
Leefstijl
Aanpassen van de leefstijl is een belangrijke stap bij de behandeling van depressie. Het is belangrijk om te zorgen voor gezonde en gevarieerde voeding, regelmatig bewegen, het afwisselen van inspannen met ontspanning en te zorgen voor een goed slaappatroon.
Psychotherapie
Er bestaan verschillende vormen van psychotherapie die kunnen helpen bij een depressie. De meest onderzochte en ingezette vorm van psychotherapie is cognitieve gedragstherapie (CGT). Andere vormen van psychotherapie zijn:
- mindfulness based cognitieve therapie (MBCT)
- interpersoonlijke psychotherapie (IPT)
- gedragsactivatie psychotherapie (BAT)
- acceptance and commitment therapie (ACT)
- psychodynamische therapie (DYN)
- probleemoplossende therapie (PST)
- life review therapie (LRT)
Het is aan behandelaar en de persoon met een depressie om samen te kijken welke vorm van psychotherapie het meest passend lijkt te zijn. Het is belangrijk dat de persoon met een depressie een goed gevoel heeft bij de behandelaar voor het slagen van de behandeling.
Bij kinderen vanaf 12 jaar kunnen CGT en IPT worden toegepast, indien dit niet kan of geen effect heeft kunnen bij kinderen gezinstherapie, probleem oplossende therapie of oplossende therapie worden ingezet.
Bij ouderen wordt vaak gekozen voor CGT of life reviewtherapie.
Wanneer deze vormen van psychotherapie niet werken, kan gekozen worden voor cognitive behavioral analysis system psychotherapy. (CBASP)
Farmacotherapie
Er bestaan verschillende medicijnen die gebruikt kunnen worden voor de behandeling van depressie. De eerste stap in de behandeling is het starten met een SSRI: een selectieve serotonine reuptake inhibitor. Dit medicijn verhoogt de concentratie serotonine in de hersenen.
aak wordt gekozen voor citalopram, escitalopram, fluoxetine of sertraline.
Wanneer de SSRI te veel bijwerkingen heeft, kan gekozen worden voor een andere SSRI.
Wanneer de SSRI na een aantal weken geen effect heeft, wordt gekozen voor een ander medicijn, bijvoorbeeld een SNRI, Agomelatine, buproprion, mirtazapine of vortioxetine.
Wanneer dit middel onvoldoende effect heeft kan lithium worden toegevoegd, een atypische antipsychoticum of schildklierhormoon.
Bij onvoldoende effect kan daarna gekozen voor een een tricyclisch antipsychoticum en sinds 2021 ook voor esketamine neusspray. Esketamine blokkeert de NMDA receptor en heeft dus een heel ander werkingsmechanisme dan de andere antidepressiva. Ook aan deze medicijnen kunnen lithium, een atypische antipsychoticum of schildklierhormoon worden toegevoegd om de werking van het medicijn te versterken.
Wanneer dit onvoldoende effect heeft kan een MAO-I remmer worden overwogen.
Neuromodulatie
Er bestaan drie verschillende vormen van neuromodulatie die ingezet kunnen worden bij een depressie:
- rTMS (repetatieve magneet stimulatie)
- ECT (Electroconvulsieve therapie)
- DBS (Deep Brain stimulation)
Suicidaliteit
Het is belangrijk om actief te vragen naar suicidaliteit en dit ook tijdens de behandeling te blijven monitoren tijdens de behandeling.
Auteur: JH Schieving
Laatst bijgewerkt: 7 januari 2024