A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektenbeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

De ziekte van Von Hippel-Lindau

 

Wat is de ziekte van Von Hippel-Lindau?

De ziekte van Von Hippel-Lindau is een erfelijke ziekte waarbij jongeren en volwassenen een verhoogde kans hebben op het krijgen van cystes op verschillende plaatsen in het lichaam en op bepaald type tumoren waaronder een type tumor die hemangioblastoom wordt genoemd.

 

Hoe wordt de ziekte van Von Hippel-Lindau ook wel genoemd?

De ziekte van Von Hippel-Lindau is vernoemd naar twee artsen die dit syndroom beschreven hebben. Het wordt ook wel afgekort met de letters VHL.
Vroeger werd ook wel de term familaire cerebellaire retino angiomatose gebruikt. De term familaire geeft aan dat het gaat om een ziekte die vaak voorkomt bij meerdere familieleden om het om een erfelijke aandoening gaat. De term cerebellair wijst naar een bepaald type tumor hemangioblastoom die vaak in de kleine hersenen voorkomt. De term retino betekent netvlies, veel mensen met dit syndroom hebben een vaatafwijking (Hemangioom) in het netvlies zitten. De term angiomatose wijst naar het voorkomen van afwijkend bloedvaatjes onder andere in het netvlies en in een hemangioblastoom.

 

Hoe vaak komt de ziekte van Von Hippel-Lindau voor?

De ziekte van Von Hippel-Lindau komt bij één op de 40.000 mensen voor.

 

Bij wie komt de ziekte van Von Hippel-Lindau voor?

De ziekte van Hippel-Lindau is al vanaf de geboorte aanwezig. De eerste symptomen worden vaak pas tijdens de puberteit of anders op jong volwassen leeftijd duidelijk.
Zowel jongens als meisjes kunnen de ziekte van Von Hippel-Lindau krijgen

 

Wat is de oorzaak van de ziekte van Von Hippel-Lindau?

Foutje in erfelijk materiaal

De ziekte van Von Hippel-Lindau wordt veroorzaakt door een foutje in het erfelijk materiaal van het 3 e chromosoom. De plaats van dit foutje wordt het VHL-gen genoemd.

Autosomaal dominant

De ziekte van Von Hippel-Lindau is een zogenaamd autosomaal dominant overervende ziekte. Dit houdt een dat een foutje op een van de twee chromosomen 3 al voldoende is om de ziekte te krijgen. Dit in tegenstelling tot een autosomaal recessieve ziekte waarbij iemand pas klachten krijgt wanneer beide chromosomen een fout bevatten.

Overgeërfd

Vier op de vijf mensen met de ziekte van Von Hippel Lindau heeft het foutje overgeërfd van een vader of moeder. Bij een op de vijf mensen is het foutje bij de persoon zelf ontstaan nadat eicel en zaadcel met elkaar versmolten zijn.

Niet iedereen met het foutje krijgt klachten

Niet ieder kind of volwassene met een foutje in het VHL-gen krijgt daadwerkelijk symptomen van de ziekte van Von Hippel-Lindau. Een op de tien mensen met het foutje krijgt nooit symptomen van deze ziekte. Blijkbaar zijn er nog onbekende factoren die er voor zorgen dat de ene persoon wel de ziekte krijgt en de andere niet.
Het feit dat niet iedereen met een foutje in het erfelijk materiaal de ziekte krijgt wordt ook wel incomplete penetrantie genoemd.

Type foutje

Het soort foutje in het VHL-gen zegt iets over de kans op het ontstaan van bepaald type tumoren. Wanneer het hele VHL-gen op chromosoom 3 mist is er een kleinere kans op het ontstaan van de tumoren feochromocytoom en nierkanker, dan wanneer er een stukje verkeerde informatie aanwezig is op het VHL-gen waardoor dit gen niet meer goed werkt.

Type I en II

Er wordt onderscheid gemaakt tussen type I en type II Von Hippel Lindau syndroom. Patiënten met type I krijgen in de regel geen feochromocytoom. Patiënten met type II krijgen wel een feochromocytoom.

Rem voor delen cellen en aanmaak bloedvaten

Het VHL-gen bevat informatie voor eiwitten die er voor zorgen dat de aanmaak van bloedvaten en nieuwe cellen afgeremd wordt. Wanneer er een foutje zit in het VHL-gen dan wordt de aanmaak van nieuwe bloedvaten en nieuwe cellen niet meer afgeremd waardoor cystes en tumoren kunnen ontstaan. Bij de ziekte van Hippel-Lindau ontstaan vaak specifiek type tumoren zoals een hemangioblastoom in de hersenen of het ruggenmerg, hemangiomen in het netvlies, nierkanker, feochromocytoom in de bijnier of elders in het lichaam, endolymfezaktumor in het middenoor en cystes in de alvleesklier, lever, bijbal of vlies rondom de baarmoeder. De cystes in de bijbal of in het vlies rondom de baarmoeder worden cystadenomen genoemd.

 

Wat zijn de symptomen van de ziekte van Von Hippel-Lindau syndroom?

Grote variatie

Er zit een grote variatie in hoeveelheid en ernst van de symptomen die de ziekte van Von-Hippel Lindau veroorzaakt. Geen jongere of volwassene zal alle onderstaande symptomen hebben.

Geen symptomen

Het Von Hippel Lindau syndroom is al vanaf de geboorte aanwezig, maar geeft over het algemeen geen klachten op de kinderleeftijd. De eerste klachten ontstaan meestal tussen de leeftijd van 20 en 30 jaar in de vorm van problemen met zien.

Problemen met zien

Een deel van de jongeren en volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau krijgt problemen met zien. Vaak is dit het eerste symptoom van de ziekte. Deze problemen met zien komt door vaatkluwentjes (hemangiomen) in het netvlies. Uit deze vaatkluwentjes kan een bloeding ontstaan in het netvlies wat vrij plotseling zorgt dat een jongere of volwassene een deel van het beeld niet meer kan zien. Ook kan door deze vaatafwijking loslaten van het netvlies ontstaan wat dezelfde problemen met zien geeft. Vaak gaat dit samen met het zien van felle lichtflitjes.
Door de vaatafwijking kan een verhoogde oogboldruk (glaucoom) ontstaan.

Cystes

Jongeren en volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau hebben een vergrote kans om cystes te krijgen op verschillende plekken in het lichaam zoals in de nieren, de lever, de alvleesklier, het vlies rondom de baarmoeder of de bijbal. Vaak geven deze cystes geen klachten. Soms zorgen ze voor het dikker worden van de buik of pijnklachten. Een cyste in de alvleesklier kan zorgen door druk op de galblaas er voor zorgen dat de ontlasting minder bruin of zelfs wittig wordt en vaak veel vettiger wordt waardoor het aan de wc-pot vast blijven kleven. Zelden ontstaan problemen met de aanmaak van alvleesklierhormonen als gevolg van een cyste in de alvleesklier. Hierdoor kan suikerziekte ontstaan.
Dubbelzijdige bijbalcystes kunnen zorgen voor onvruchtbaarheid.
Cystadenomen naast de baarmoeder kunnen zorgen voor pijnklachten bijvoorbeeld tijdens het vrijen of voor pijnklachten rondom de menstruatie.

Hemangioblastoom

Een groot deel van de jongeren en volwassenen met het syndroom van Von Hippel-Lindau krijgt een specifiek type tumor die hemangioblastoom wordt genoemd. Deze tumor zit vaak in de kleine hersenen, soms in de hersenstam of het ruggenmerg. Zelden komt deze tumor in de grote hersenen voor of zelfs elders in het lichaam (bijvoorbeeld in de nieren of bijnieren)
Wanneer de tumor in de kleine hersenen zit dan krijgen kinderen vaak last van symptomen zoals hoofdpijn, braken, problemen met het evenwicht, dubbelzien en toenemende sufheid. Een tumor in het ruggenmerg geeft vaak pijnklachten, problemen met lopen, veranderd gevoel in de benen, problemen met plassen en met de ontlasting.
Zelden zit deze tumor in de hersenstam of in de grote hersenen, er kunnen dan ook problemen ontstaan met bewegen, het gevoel, het bewegen van de ogen, het gezicht, de tong of de keelspieren. Een tumor in de grote hersenen kan ook zorgen voor problemen met denken, praten of zorgen voor het ontstaan van een epileptische aanval. Een hemangioblastoom in de buurt van de hypofyse kan zorgen voor een probleem met de aanmaak van hypofysehormonen, zoals schildklierhormoon of groeihormoon.
Een hemangioblastoom is een tumor die zelden zorgt voor uitzaaiingen.

Andere tumoren

Jongeren en volwassen met de ziekte van Von Hippel Lindau hebben een vergrote kans op het krijgen van bepaalde type tumoren zoals nierkanker, een feochromocytoom, een tumor rondom het middenoor (endolymfezak tumor). Soms ontstaat een neuro-endocriene tumor in de alvleesklier.
Nierkanker kan lange tijd geen klachten geven. Het kan zorgen voor pijn in de rug in combinatie met plassen van rode urine. Het komt bij zeven van de tien mensen met de ziekte van Von Hippel Lindau voor.
Een feochromocytoom zorgt vaak voor aanvallen van roodheid, gejaagdheid, transpireren als gevolg van een plotselinge van de bloeddruk die ontstaat wanneer deze tumor bloeddrukverhogende hormonen maakt.
Een endolymfezaktumor kan zorgen voor gehoorsverlies, oorsuizen of duizeligheidsklachten. Het kan aan twee oren tegelijk voorkomen. Het wordt bij een op de tien mensen met de ziekte van Von Hippel Lindau gezien. Het wordt ook wel afgekort met de letter (ELST: Endo Lymfatic Sac Tumor)

Te veel rode bloedcellen

Een deel van de jongeren en volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau heeft een te veel aan rode bloedcellen. De meeste mensen hebben hier geen last van. Soms kan het zorgen voor het ontstaan van bloedstolseltjes die een bloedvat kunnen afsluiten en zo trombose kunnen veroorzaken. Ook kunnen er bloedinkjes ontstaan door afsluiting van een bloedvat.

 

Hoe wordt de diagnose van Von Hippel-Lindau gesteld?

Combinatie van symptomen

De diagnose van Von Hippel-Lindau kan worden vermoed op grond van een combinatie van twee of meer symptomen zoals een hemangioblastoom, hemangiomen in het netvlies, kanker in de nier, cystes in de alvleesklier,lever of bijbal of een endolymfezaktumor.
Wanneer bekend is dat de ziekte in de familie voorkomt, dan is een van de bovenstaande symptomen al voldoende om de diagnose te stellen.

DNA-onderzoek

Door middel van bloedonderzoek kan gekeken worden of er sprake is van een foutje op chromosoom 3 op een plaats die VHL-gen wordt genoemd. Het lukt bij het merendeel van de mensen die het Von Hippel Lindau syndroom hebben om dit foutje aan te tonen.

MRI scan

Wanneer een jongere of volwassene last heeft van symptomen die wijzen op een probleem van de hersenen of het ruggenmerg dan zal een MRI scan van de hersenen of het ruggenmerg gemaakt worden. Een hemangioblastoom bestaat voor een groot gedeelte uit een cyste gevuld met vocht met daarnaast een klein vaatkluwentje. Dit wordt een nodule genoemd. Deze nodule kleurt heel sterk aan wanneer er contrastvloeistof wordt gegeven. In cyste in het ruggenmerg wordt een syrinx genoemd.
De cyste of syrinx is vaak veel groter dan de nodule, wat eigenlijk de echte tumor is.
Om een endolymfezaktumor op te sporen moet speciale opnames worden gemaakt van het midden- en binnen oor.

Oogarts

Wanneer er problemen zijn met zien dan zal de oogarts proberen te achterhalen wat hiervan de oorzaak is. Bij jongeren en volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau kan de oogarts vaatkluwentjes (hemangiomen) in het netvlies zien. Ook bij acute problemen met zien kan de oogarts kijken wat er aan de hand is, bij jongeren/volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau komen problemen zoals netvliesloslating of een bloedinkje in het netvlies vaak voor als oorzaak van acute problemen met zien.
Met behulp van een fluorescentie angiografie kan de oogarts de bloedvaatjes in het netvlies goed in beeld brengen en zo kijken of er sprake is van (hem)angiomen in het netvlies.

ECHO of scan van de buik

Bij buikklachten zal een ECHO of scan van de buik gemaakt worden. Hierop kunnen bij jongeren of volwassen met deze ziekte cystes in de alvleesklier of in de nier gezien worden. Soms worden ook cystes in de lever gezien. Met een echo van de bijbal kan gekeken worden of er sprake is van een cystadenoom in de bijbal. Bij vrouwen kan een cystadenoom in het vlies naast de baarmoeder gevonden worden.

Bloedonderzoek

Jongeren of volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau hebben vaak een hoge concentratie rode bloedcellen in hun bloed. Dit wordt polycytaemie genoemd. Dit komt omdat de tumoren die voorkomen bij de ziekte van Von Hippel Lindau het stofje erytropoetine aanmaken.
Ook kan gekeken worden of er een te veel is aan het stofje metanefrine of VMA wat kan wijzen op het voorkomen van een feochromocytoom.

Urineonderzoek

Door het verzamelen van 24-uurs urine kan ook gekeken worden of het lichaam te veel aan de stofjes metanefrine of VMA aanmaakt wat kan wijzen op het voorkomen van een feochromocytoom.
Ook kan de urine onderzocht worden op tekenen die wijzen op het voorkomen van nierkanker.

 

Hoe wordt de ziekte van Von Hippel-Lindau behandeld?

Regelmatig controles door de oogarts

Het is belangrijk dat jongeren en volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau regelmatig worden gecontroleerd door de oogarts om te kijken of er hemangiomen ontstaan. Deze hemangiomen kunnen dan in een vroeg stadium behandeld worden door middel van laserbehandeling of met cryotherapie. Op deze manier kunnen problemen met zien worden voorkomen. Soms een operatie aan het netvlies nodig om een hemangiomen wat gebloed heeft weg te halen of om een netvliesloslating weer vast te zetten.

Regelmatig controle door de (kinder) neuroloog

Kinderen en jongeren met het Von Hippel Lindau syndroom worden jaarlijks neurologisch onderzocht om te kijken of er neurologische klachten ontstaan die wijzen op het voorkomen van een hemangioblastoom. Indien er neurologische klachten ontstaan dan zal vaak een MRI scan van dat deel van de hersenen of het ruggenmerg gemaakt worden om te kijken of er sprake is van een hemangioblastoom.
Vanaf de leeftijd van 16 jaar wordt een keer per twee jaar een MRI scan van de hersenen en het ruggenmerg gemaakt onafhankelijk van het voorkomen van klachten om hemangioblastomen in een vroeg stadium op te sporen.

Regelmatige controle van de bloeddruk

Bij kinderen en jongeren met het Von Hippel Lindau syndroom wordt met regelmaat de bloeddruk gecontroleerd om te kijken of er aanwijzingen zijn voor het ontstaan van een feochromocytoom. Wanneer er klachten zijn van roodheidsaanvallen, transpireren en gejaagdheid dan kan er voor gekozen worden om 24 uur lang de bloeddruk te meten.

Gehoortest

Vanaf de leeftijd van vijf jaar wordt eens per twee tot drie jaar een gehoortest verricht om te kijken of er sprake is van gehoorsverlies wat zou kunnen wijzen op het ontstaan van een endolymfezaktumor. Indien er sprake is van gehoorsverlies of van klachten van de oren of regelmatige oorontstekingen dan zal een MRI scan van het middenoor gemaakt worden.

Urineonderzoek

Vanaf de leeftijd van 5 jaar wordt jaarlijks een keer urineonderzoek gedaan op het voorkomen van stofjes zoals metanefrines in de urine. Deze kunnen wijzen op het voorkomen van een feochromocytoom.

ECHO of MRI van de buik

Vanaf de leeftijd van 16 jaar wordt een keer per jaar een ECHO of MRI onderzoek van de buik verricht om te kijken of er aanwijzingen zijn voor het ontstaan van cystes of tumoren in de nier, lever of alvleesklier.

Niet roken

Het is voor alle jongeren en volwassen niet goed om te roken, maar al helemaal voor jongeren en volwassen met de ziekte van Von Hippel Lindau. Roken vergroot de kans op het ontstaan van tumoren.

Hemangioblastoom volgen met scans

Wanneer een hemangioblastoom geen klachten geeft, zal het vaak vervolgd worden door middel van een MRI scan. Op deze manier wordt gekeken of het hemangioblastoom groeit of niet. Vaak groeit het hemangioblastoom heel langzaam . Het is ook meestal de cyste die uiteindelijk groter wordt en voor problemen veroorzaakt en niet het tumorstukje zelf.

Behandeling hemangioblastoom

Wanneer een hemangioblastoom klachten geeft, dan zal het vaak verwijderd worden door middel van een operatie . Deze operatie wordt uitgevoerd door een neurochirurg.
Indien een operatie niet mogelijk is, kan ook lokale bestraling of gammaknife bestraling worden toegepast om een groeiend hemangioblastoom te laten stoppen met groeien.

Cystes

Cystes hoeven meestal geen behandeling, omdat de meeste mensen geen klachten hebben. Met behulp van ECHO of scans kunnen deze cystes in de gaten gehouden worden. Wanneer een cyste klachten geeft, kan geprobeerd worden door middel van een operatie om de cyste te verwijderen. Wanneer er twee cystes aanwezig zijn in de bijbal dan zal ook vaak geprobeerd worden om een of beide cystes te verwijderen om zo te voorkomen dat er onvruchtbaarheid ontstaat bij een man.

Behandeling nierkanker

Wanneer nierkanker in een vroeg stadium wordt opgespoord, dan zal een chirurg een deel van de nier of de hele nier verwijderen. Soms wordt gekozen voor een andere behandeling zoals cryotherapie of radio-ablatie. Wanneer nierkanker in twee nieren tegelijk aanwezig is, dan kan het nodig zijn om beide nieren te verwijderen. Daarna is het nodig om te dialyseren om zo de functie van de nier over te nemen. Er zal gekeken worden of er een mogelijkheid is om een niertransplantatie te krijgen zodat het lichaam weer een werkende nier heeft.

Behandeling feochromocytoom

Een feochromocytoom wordt ook behandeld door middel van een operatie. Bij de operatie wordt de bijnier waarin het feochromocytoom zit gedeeltelijk weggehaald.
Wanneer beide bijnieren weggehaald moeten worden, dan kan het lichaam niet meer voldoende van het hormoon cortisol aanmaken. Een behandeling met cortisol tabletten zal dan nodig zijn.

Behandeling endolymfezaktumoren

Ook deze tumoren kunnen in een vroeg stadium worden weggehaald om zo problemen met horen of met het evenwicht proberen te voorkomen.

Zoektocht naar nieuwe medicijnen

Door middel van onderzoek wordt gekeken of een nieuwe generatie medicijnen gericht tegen groeifactoren effect heeft op het behandelen van tumoren bij mensen met de ziekte van Von Hippel Lindau. Er zal nog meer onderzoek verricht moeten worden om hier duidelijkheid over te geven.

Begeleiding

Begeleiding van jongeren en volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau en hun families is heel belangrijk. Een maatschappelijk werkende of psycholoog kan mensen met deze ziekte hierin begeleiden.
Via de belangenvereniging of door het plaatsen van een oproep op het forum van deze site kunt u in contact komen met andere jongeren en/of hun ouders/verzorgers die te maken hebben met het Von Hippel Lindau syndroom.

 

Wat betekent het hebben van de ziekte van Von Hippel Lindau voor de toekomst?

Verhoogde kans op ontstaan van tumoren

Jongeren en volwassen hebben een verhoogde kans op het ontstaan van verschillende tumoren. Het is goed om hier alert op te blijven. Door het opsporen van deze tumoren kunnen deze tumoren in een vroeg stadium behandeld gaan worden.

Ontwikkeling

Jongeren en volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau ontwikkelen zich normaal. Als gevolg van een tumor of de behandeling ervan kunnen wel beperkingen ontstaan.

Levensverwachting

De levensverwachting van volwassenen met de ziekte van Von Hippel Lindau hangt af van het al dan niet optreden van tumoren en de mogelijkheden van behandeling hiervoor. De gemiddelde levensverwachting van mensen met de ziekte van Von Hippel Lindau ligt lager dan de gemiddelde levensverwachting voor mensen zonder deze ziekte. Vroeger was dit aanzienlijk lager, maar na invoering van alle stricte preventieve controles is dit sterk veranderd en is de levensverwachting van mensen met de ziekte van Von Hippel Lindau aanzienlijk verbeterd.

Kinderen

Volwassen met de ziekte van Von Hippel Lindau kunnen normaal kinderen krijgen. Hun kinderen hebben 50% kans om zelf ook de ziekte van Von Hippel Lindau te krijgen.
Dubbelzijdige bijbalcystes bij mannen kunnen zorgen voor problemen met de vruchtbaarheid. Een hemangioblastoom of feochromocytoom kan door de zwangerschap sneller gaan groeien bij vrouwen. De zwangerschap moet dan ook begeleid worden door de gynaecoloog.

 

Hebben broertjes en zusjes een vergrote kans om zelf ook de ziekte van Von Hippel Lindau te krijgen?

De ziekte van Von Hippel en Lindau is een erfelijke aandoening. Wanneer een van de ouders ook de ziekte van Von Hippel Lindau heeft, dan hebben broertjes of zusjes tot 50% kans om zelf ook de ziekte van Von Hippel Lindau te krijgen.
Wanneer de afwijking bij het kind zelf is ontstaan, dan is de kans dat een broertje of zusje ook de ziekte van Von Hippel Lindau krijgt heel klein.
Een klinisch geneticus kan hier meer informatie over geven.

Prenatale diagnostiek

Het is mogelijk om met behulp van prenatale diagnostiek via een vruchtwaterpunctie of vlokkentest te kijken of een kindje drager is van een foutje in het VHL-gen.

 

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

 

Links
www.vhl.nfk.nl
(Belangenvereniging van Von Hippel Lindau Syndroom)
www.erfelijkheid.nl/node/218
Site met informatie over erfelijke aandoeningen
www.vhl.org/belgie
(Von Hippel Lindau alliantie Belgie)
www. kanker.kwfkankerbestrijding.nl
Site van de kankerbestijdingsfonds met informatie over het Von Hippel Lindau syndroom

 

Referenties
1. Supratentorial hemangioblastoma: clinical features, prognosis, and predictive value of location for von Hippel-Lindau disease. Mills SA, Oh MC, Rutkowski MJ, Sughrue ME, Barani IJ, Parsa AT. Neuro Oncol. 2012;14:1097-104
2. Educational paper: screening in cancer predisposition syndromes: guidelines for the general pediatrician. Teplick A, Kowalski M, Biegel JA, Nichols KE. Eur J Pediatr. 2011;170:285-94.
3. Imaging of cancer predisposition syndromes in children. Monsalve J, Kapur J, Malkin D, Babyn PS. Radiographics. 2011;31:263-80
4. Treatment of recurrent cerebellar hemangioblastoma with external radiotherapy in a patient with von Hippel-Lindau disease: a case report and review of the literature. Ertas G, Altundag MB, Ucer AR, Cankal F, Altundag K. J Neurooncol. 2005; 73: 273-5.

 

Auteur: JH Schieving

 

Laatst bijgewerkt: 20 januari 2013

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.