A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektenbeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

Rhabdomyolyse

 

Wat is rhabdomyolyse?

Rhabdomyolyse is een aandoening waarbij veel spiervezels tegelijkertijd kapot gaan en hun werk niet meer goed kunnen doen.

 

Hoe wordt rhabdomyolyse ook wel genoemd?

Rhabdomyolyse wordt ook wel myoglobulinurie-syndroom genoemd. Myoglobine is de naam van het stofje wat in de urine terecht komt wanneer er spiercellen kapot gaat. De term urie geeft aan dat er een overmaat aan dit stofje in de urine zit.
De term myolyse geeft aan dat er spiercellen (myo) kapot gaan (lyse). Het woord rhabdo geeft aan dat het om spieren die er voor zorgen dat het skelet kan bewegen en niet om bijvoorbeeld spieren die in de wand van de darm zitten. Deze spieren worden ook wel dwarsgestreept spierweefsel genoemd. De term rhabdo betekent streep.

 

Hoe vaak komt rhabdomyolyse voor bij kinderen?

Het is niet goed bekend hoe vaak rhabdomyolyse voorkomt bij kinderen. Het is een zeldzame aandoening.

 

Bij wie komt rhabdomyolyse voor?

Rhabdomyolyse kan op elke leeftijd voorkomen. Het komt vaker voor bij kinderen met een spierziekte. Zowel jongens als meisjes kunnen rhabdomyolyse krijgen.

 

Wat is de oorzaak van rhabdomyolyse?

Spieren

Tijdens rhabdomyolyse gaat de wand van een spiercel kapot. Hiervoor kunnen uiteenlopende redenen bestaan. Omdat de wand van de spiercel kapot gaat, kan de spiercel niet meer goed functioneren. Ook zullen stofjes die normaal in de spier aanwezig zijn, uit de spiercel lekken en in het bloed terecht komen.

Spierziektes

Kinderen met een spierziekte hebben een grotere kans om rhabdomyolyse te krijgen. Vaak zijn de spiercellen bij kinderen met een spierziekte al minder sterk waardoor ze gemakkelijker kapot kunnen gaan. Zo komt rhabdomyolyse vaker voor bij kinderen met de ziekte van Duchenne, de ziekte van Becker, een limbgirdl dystrofie, de ziekte van McArdle, mitochondriële spierziektes of bij de ziekte van Brody. Ook komt rhabdomyolyse vaker voor bij spierziektes waarbij de spieren ontstoken zijn, zoals een dermatomyositis en polymyositis. Rhabdomyolyse komt vaker voor bij spierziektes waarbij er te veel glycogeen aanwezig is in de spier. Bij deze spierziektes kan het stofje glycogeen niet goed afgebroken kan worden omdat het enzym wat dat moet doen, niet aanwezig is (bijvoorbeeld een myofosforylase deficiëntie). Ook bij spierziektes waarbij carnitine of carnitinepalmitoyltransferase mist komt rhabdomyolyse vaker voor.

Inspanning

Rhabdomyolyse kan voorkomen na een periode van heftige inspanning bijvoorbeeld tijdens duursport. Ook langdurige inspanning van de spieren als gevolg van epilepsie aanvallen of de ziekte tetanus kan rhabdomyolyse veroorzaken. Omgekeerd kan langdurige rust bijvoorbeeld tijdens (kunstmatig) coma ook zorgen voor het ontstaan van rhabdomyolyse.

Medicijnen

Rhabdomyolyse kan ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen. Vaak gaat het om medicijnen die gebruik worden bij gedragsproblemen zoals haloperidol. Ook cholesterolverlagende medicijnen die vaker bij volwassenen worden gebruikt, kunnen rhabdomyolyse veroorzaken. Sommige kinderen krijgen een reactie op medicijnen die tijdens de narcose worden gebruikt, hun lichaamstemperatuur stijgt dan sterk wat ook leidt tot Rhabdomyolyse. Deze sterke stijging van de lichaamstemperatuur wordt maligne hypertermie genoemd.

Ongeval

Rhabdomyolyse kan ook ontstaan na een ongeval waarbij de spieren beschadigd raken.
Ook verbranding van de spieren, electriciteitsletsel of juist bevriezen van de spieren kan rhadomyolyse veroorzaken. Net als een probleem met de bloedvoorziening van de spieren door dat een bloedvat afgesloten is geraakt. Ook een beet van bepaalde slangensoorten kan rhabdomyolyse veroorzaken.

Infectie

Op dezelfde manier kan ook een infectie van de spieren zorgen voor rhabdomyolyse. De infectie kan zowel door een virus als door een bacterie veroorzaakt worden. Virussen die rhabdomyolyse kunnen veroorzaken zijn het influenzavirus (griepvirus), het Ebstein-Barrvirus, het herpes virus, een adenovirus, een coxsackievirus of een echovirus. Bacteriën die een Rhabdomyolyse kunnen veroorzaken zijn streptokokken, stafylokokken en legionella.

Alcohol en drugs

Overmatig gebruik van alcohol en drugs zoals heroïne en cocaïne kunnen ook rhabdomyolyse veroorzaken.

Verstoring in de zouthuishouding

Wanneer er als gevolg van een verstoring van de zouthuishouding een tekort of een overmaat aan bepaalde zouten (zoals natrium, kalium, calcium, magnesium, fosfaat) in het lichaam ontstaat, kan dit ook de aanleiding zijn voor het ontstaan van rhabdomyolyse.

Stofwisselingsziektes

Rhabdomyolyse kan ook voorkomen bij kinderen die een ernstig ontregelde vorm van suikerziekte hebben. Ook bij een sterk te traag werkende schildklier kan Rhabdomyolyse voorkomen.

Myoglobine

Spiercellen bevatten grote hoeveelheden van het spiereiwit myoglobine. Wanneer de spiercellen kapot gaan, komt er veel van dit myoglobine in het bloed. De nieren proberen dit myoglobine weer uit het bloed te halen en via de urine het lichaam te laten verlaten. De nier kan wel kleine hoeveelheden myoglobine verwerken, maar geen grote hoeveelheden myoglobine. Wanneer de nier teveel myoglobine moet verwerken dan kan de nier hierdoor beschadigd raken. De nier kan zijn werk dan niet meer goed doen, waardoor kinderen minder gaan plassen. Hierdoor kan de nier het lichaam ook niet meer zuiveren van schadelijke stoffen. Dit te veel aan schadelijke stoffen kan weer voor problemen zorgen.

 

Wat zijn de symptomen van rhabdomyolyse?

Spierpijn

De meeste kinderen met rhabdomyolyse hebben last van spierpijn. Dit zit het vaakst in de spieren van de bovenbenen en in de spieren van de rug. Vaak komen ook heftige spierkrampen voor. De spieren kunnen stijf aanvoelen of er juist wat opgezwollen uitzien. Soms heeft de huid boven de aangedane spieren een roodblauwe kleur. Aanraken van de spieren kan pijnlijk zijn.

Spierzwakte

Vaak merken kinderen tijdens een periode van rhabdomyolyse dat de spieren zwakker zijn dan normaal. Dit valt vaak het meest op bij de spieren van de benen en van de rug.

Roodbruine urine

Tijdens rhabdomyolyse komen er allemaal stofjes vrij uit de spieren die in het bloed en vervolgens ook in de urine terecht komen. Deze stofjes zorgen er voor dat de urine er roodbruin gekleurd uitziet, alsof het cola is.

Weinig plassen

De nieren kunnen als gevolg van het vrijkomen van allerlei stofjes uit de spieren in het bloed beschadigd raken. Dit is een ernstig probleem. Een van de eerste tekenen die er op wijzen dat de nieren niet meer zo goed hun werk doen, is minder plassen dan normaal. Wanneer de problemen met de nieren verergeren, zullen kinderen helemaal niet meer kunnen plassen.

Verwardheid

Wanneer er te veel van het stofje ureum in het bloed komt, kunnen kinderen hiervan verward raken. Ze weten niet meer goed waar ze zijn en wat ze aan het doen zijn.

Misselijkheid

Als gevolg van het vrijkomen van allerlei stofjes uit de spieren in het bloed kunnen kinderen last krijgen van misselijkheid en soms van braken. De meeste kinderen voelen zich niet fit tijdens een periode van rhabdomyolyse.

Verhoging

Tijdens rhabdomyolyse kunnen kinderen last hebben van verhoging van de lichaamstemperatuur.

Hartritmestoornissen

Een verstoring in de zouthuishouding kan leiden tot problemen met het hartritme. Dit wordt vaak gezien wanneer het kaliumgehalte in het bloed stijgt en het calcium en magnesiumgehalte in het bloed daalt. Tijdig corrigeren van verstoringen van deze zouten in het bloed, kan hartritmeproblemen voorkomen.

Compartiment syndroom

Om de spieren heen zit een bindweefselvlies. Wanneer de spieren gaan zwellen en dit bindweefselvlies niet meerekt, dan worden de spieren steeds meer samengedrukt. Hierdoor gaat de druk in de spieren omhoog. Dit is vaak extreem pijnlijk. Ook raken de spieren hierdoor nog weer extra beschadigd omdat ook de bloedvoorziening naar de spieren niet meer goed kan verlopen door de verhoogde druk. Bij de meeste spieren rekt het bindweefselvlies gewoon mee, maar bij de spieren in de onderbenen en onderarmen kan het bindweefselvlies dit niet zo goed waardoor een compartiment syndroom kan ontstaan.

Lever

Ook de lever kan in de problemen komen als gevolg van de overmaat aan stofjes die in het bloed terecht komen tijdens rhabdomyolyse. De lever is ook een orgaan wat het bloed zuivert van schadelijke stoffen.

Problemen met de bloedstolling

Als gevolg van het vrijkomen van stofjes uit de spieren, kunnen ook verstoringen ontstaan van de stofjes die betrokken zijn bij de bloedstolling. Meestal leidt dit niet tot grote problemen.

 

Hoe wordt de diagnose rhabdomyolyse gesteld?

Verhaal en onderzoek

Op grond van het verhaal van spierpijn en spierkrampen in combinatie met roodbruine urine kan de diagnose rhabdomyolyse al worden vermoed.

Bloedonderzoek

In het bloed is het stofje creatinekinase (CK) minstens 5-maal, maar vaak meer dan 40-maal verhoogd tijdens rhabdomyolyse. Ook wordt vaak gekeken of er geen overmaat of tekort aan bepaalde zouten in het bloed ontstaat, zoals een overmaat aan kalium of een tekort aan calcium. Tijdens rhabdomyolyse kan het bloed zuurder worden dan normaal.
Wanneer de nieren minder goed gaan functioneren worden de waardes van de stofjes ureum en creatinine in het bloed verhoogd.
Ook kunnen de zogenaamde leverenzymwaarden in het bloed verhoogd worden wanneer ook de lever beschadigd is geraakt als gevolg van de rhabdomyolyse. De leverenzymwaarden kunnen ook verhoogd zijn door stofjes die vrijkomen uit de spieren en niet uit de lever.
Vaak wordt ook de bloedstolling gecontroleerd.

Urineonderzoek

In urine kan het stofje myoglobine worden aangetoond. Door dit myoglobine krijgt de urine een roodbruine cola-achtige kleur.

ECG

Bij verstoringen van de zouthuishouding wordt vaak een hartfilmpje (ECG) gemaakt om te kijken of het hart hierdoor gevoelig is voor het krijgen van hartritmeproblemen.

ECHO van de spieren

Wanneer de oorzaak van de rhabdomyolyse onbekend is kan een echo van de spieren gemaakt worden om te kijken of er afwijkingen worden gezien die wijzen op een bepaalde oorzaak, bijvoorbeeld een infectie. Ook een MRI van de spieren kan hierbij behulpzaam zijn.

Stofwisselingsonderzoek

Wanneer de oorzaak van de rhabdomyolyse onduidelijk is kan stofwisselingsonderzoek verricht worden om te onderzoeken wat de oorzaak van de rhabdomyolyse is. Stofwisselingsonderzoek kan verricht worden op bloed of urine.

Spierbiopt

Soms is het nodig om een klein stukje uit een spier te halen, om dit stukje onder de microscoop te laten onderzoeken door een patholoog. Dit wordt een spierbiopt genoemd. Op deze manier kunnen de spieren onderzocht worden om te kijken of er sprake is van een bepaalde spierziekte.

Inspanningstest

Ook kan een inspanningstest helpen om te achterhalen of een bepaalde stofwisselingsziekte de oorzaak kan zijn van rhabdomyolyse.

 

Hoe wordt rhabdomyolyse behandeld?

Oorzaak weghalen

Wanneer het mogelijk is, moet de aanleiding voor het ontstaan van rhabdomyolyse worden weggenomen. Dit kan bijvoorbeeld wanneer de rhabdomyolyse veroorzaakt wordt door medicijnen of door inspanning.

Rust

Tijdens een periode van rhabdomyolyse kunnen kinderen het best rustig aan doen en zich niet al te veel inspannen. Afwisselend rustig zitten of liggen is het beste.

Veel drinken

Tijdens rhabdomyolyse komen allerlei stofjes vanuit de spieren in het bloed terecht. Deze stofjes zitten normaal niet in het bloed en kunnen klachten veroorzaken. De nieren proberen het bloed weer te zuiveren van deze stofjes. Om de nieren hierbij te helpen en om te voorkomen dat de nieren beschadigd raken is het belangrijk om goed te blijven drinken.
Wanneer het niet lukt om zelf voldoende te drinken, zullen kinderen een infuus nodig hebben om er voor te zorgen dat er voldoende vocht in het lichaam aanwezig is.

Bloeddruk op peil

Ook is het belangrijk om tijdens een periode van Rhabdomyolyse te zorgen voor een voldoende hoge bloeddruk. Lage bloeddruk moet vermeden worden. Vaak wordt de bloeddruk al wat hoger wanneer kinderen meer drinken dan normaal.
Deze ruime bloeddruk is nodig om te voorkomen dat de nieren beschadigd raken als gevolg van de grote hoeveelheid myoglobine die ze moeten verwijderen uit het lichaam.

Pijnstilling

Met behulp van pijnstillers wordt geprobeerd om de spierpijn en de spierkrampen die voorkomen tijdens de rhabdomyolyse te verminderen. Soms zijn medicijnen zoals paracetamol of diclofenac voldoende, ook kunnen sterkere pijnstillers nodig zijn om de pijn te onderdrukken.

Medicijnen

Bepaalde medicijnen die het bloed minder zuur maken (bicarbonaat) kunnen helpen om te voorkomen dat de nieren last krijgen van het te veel aan myoglobine in het bloed.
Ook kunnen medicijnen gegegeven worden die er voor zorgen dat de nieren urine blijven maken. Medicijnen die daarvoor gebruikt worden zijn bijvoorbeeld mannitol en furosemide.

Corrigeren van verstoorde zouthuishouding

Wanneer de zouthuishouding verstoort is zal dit gecorrigeerd moeten worden. Dit kan vaak met behulp van medicijnen. Bij problemen met de nieren zal vaak de kindernefroloog (kindernierdokter)betrokken zijn om de problemen met de nieren zo goed mogelijk op te vangen.

Dialyse

Bij ernstige rhabdomyolyse, waarbij de spieren niet meer goed kunnen functioneren en de nieren niet meer goed kunnen werken, kan het nodig zijn om tijdelijk de nierfunctie over te nemen met behulp van dialyse.

Compartiment syndroom

Wanneer er een compartiment syndroom ontstaat, dan zal het nodig zijn dat de chirurg door middel van een operatie het strakke bindweefselvlies rondom de spieren doorneemt.

Fysiotherapie

Tijdens de fase van het herstel kan de fysiotherapeut begeleiding geven bij het herstel van de spierkracht en de bewegingsmogelijkheden.

Begeleiding

Begeleiding van kinderen met rhabdomyolyse is heel belangrijk. Het doormaken van een periode van rhabdomyolyse kan heel beangstigend en onzeker zijn. De spierkrampen zijn niet gemakkelijk te behandelen. Een kinderpsycholoog of een maatschappelijk werkende kunnen begeleiding en ondersteuning geven. Via het forum van deze site kunnen kinderen of hun ouders een oproepje plaatsen om in contact te komen met andere kinderen en ouders die ook rhabdomyolyse hebben doorgemaakt.

Wat betekent rhadbomyolyse voor de toekomst?

Verbeteren

Bij de meeste kinderen verdwijnen de klachten van de rhadbomyolyse binnen enkele dagen tot enkele weken. Meestel bereikt de CK-waarde een bepaalde piek binnen een tot enkele dagen, waarna het gaat dalen en meestal ook niet meer stijgt. Daarna kunnen de spieren weer gaan herstellen.
De prognose hangt samen met de oorzaak van de rhabdomyolyse en het al dan niet voorkomen van complicaties zoals het niet meer goed functioneren van de nieren. Bij een op de drie kinderen ontstaan problemen met de nieren.

Terugkeer van de rhabdomyolyse

Er kan altijd een nieuwe periode volgen waarin rhabdomyolyse optreedt. Dit komt met name voor bij kinderen waarbij een spierziekte de aanleiding is voor het ontstaan van rhabdomyolyse.

 

Hebben broertjes en zusjes ook een verhoogde kans om rhabdomyolyse te krijgen?

Afhankelijk van de oorzaak

Het zal van de oorzaak van de rhabdomyolyse afhangen of broertjes en zusjes ook een verhoogde kans hebben om rhabdomyolyse te krijgen. Bij veel spierziektes speelt erfelijkheid wel een rol. Broertjes en zusjes hebben dan ook een verhoogde kans om zelf een spierziekte te hebben en daarmee een verhoogde kans om ook zelf rhabdomyolyse te krijgen.

 

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

 

Links
www.vsn.nl
(Nederlandse vereniging voor spierziekten)

 

Referenties
1. Luck RP, Verbin S. Rhabdomyolysis: a review of clinical presentation, etiology, diagnosis, and management.Pediatr Emerg Care. 2008;24:262-8.
2. Rosenbloom AL. Hyperglycemic crises and their complications in children.J Pediatr Endocrinol Metab. 2007;20:5-18

 

 

Laatst bijgewerkt: 18 september 2008

 

Auteur: JH Schieving

 

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.