A|A|A
kinderneurologie

 

 

 

 

 



Ziektenbeelden

Vraag om informatie

Gastenboek

Van A tot en met Z

Praktische links

Contact met ouders

Neurologische woordenlijst

Medicatie afhankelijke hoofdpijn

 

Wat is medicatie afhankelijke hoofdpijn?
Medicatie afhankelijke hoofdpijn is hoofdpijn die ontstaat als gevolg van het veelvuldig gebruik van pijnstillers voor hoofdpijnklachten.

 

Hoe wordt medicatie afhankelijke hoofdpijn ook wel genoemd?

Er wordt gesproken van medicatie afhankelijke hoofdpijn wanneer iemand meer dan 15 dagen per maand pijnstillers gebruikt tegen hoofdpijnklachten of meer dan tien dagen per maand een specifiek migraine middel (de zogenaamde triptanen) of een combinatie van triptanen en pijnstillers of combinatiepijnstillers (paracetamol met coffeine)worden gebruikt. De hoeveelheid van de pijnstillers die wordt gebruikt is daarbij niet van belang, een kwart tabletje kan net zo gemakkelijk medicatie afhankelijke hoofdpijn geven als vier tabletten per dag. Medicatie-afhankelijke hoofdpijn wordt ook wel afgekort met de letters MAH.
Een andere naam voor deze vorm van hoofdpijn is rebound hoofdpijn, wat inhoudt dat de hoofdpijn erger wordt wanneer de pijnstillers zijn uitgewerkt waardoor iemand dan automatisch weer een nieuwe pijnstiller gaat pakken.
Soms worden de Engelse termen drug-induced headache of medication-misuse of overuse headache gebruikt. De eerste term betekent door medicijnen veroorzaakte hoofdpijn, de tweede term geeft aan dat de pijnstillers verkeerd en te veel gebruikt worden. Dit wordt ook wel afgekort met de letters MOH.
Ook wordt de term middelen-geinduceerde hoofdpijn ook wel gebruikt, omdat naast medicijnen ook het overmatig gebruik van caffeine houdende dranken (meer dan 5 glazen/eenheden per dag) bij kan dragen aan het ontstaan van deze vorm van hoofdpijn.

 

Hoe vaak komt medicatie afhankelijke hoofdpijn voor bij kinderen?
Er zijn geen cijfers bekend hoe vaak medicatie afhankelijke hoofdpijn voorkomt bij kinderen, maar het komt best regelmatig voor.

 

Bij wie komt medicatie afhankelijke hoofdpijn voor?
Medicatie afhankelijke hoofdpijn kan op elke leeftijd voorkomen, zowel bij kinderen als volwassenen die regelmatige gebruik maken van pijnstillers.
Omdat hoofdpijn vaker voorkomt bij meisjes en vrouwen dan bij jongens en bij mannen, komt ook medicatie afhankelijke hoofdpijn vaker voor bij meisjes en vrouwen.

 

Wat is de oorzaak van medicatie afhankelijke hoofdpijn?

Gewenning
Wanneer regelmatig pijnstillers worden gebruikt, dan gaat het lichaam wennen aan deze pijnstillers. Allerlei processen in de hersenen rekenen als het ware op de stof die in de pijnstillers zit. Wanneer er dan geen pijnstillers worden ingenomen, dan gaat het lichaam vragen om pijnstillers door het afgeven van een hoofdpijnsignaal. Want op een hoofdpijnsignaal volgt vaak inname van pijnstillers. Zo ontstaat een vicieuze cirkel, waarin hoofdpijn en het innemen van pijnstillers elkaar afwisselen en er geleidelijk aan steeds minder effect is van de pijnstillers waardoor weer meer pijnstillers moeten worden ingenomen.

Hoofdpijn
Medicatie afhankelijke hoofdpijn ontstaat alleen bij mensen die pijnstillers of triptanen innemen voor hoofdpijnklachten en niet zo snel bij mensen die pijnstillers innnemen voor bijvoorbeeld reuma of voor een gebroken been. Bij mensen met een medicatie-afhankelijke hoofdpijn is er dus altijd sprake (geweest) van een hoofdpijn syndroom bijvoorbeeld spierspanningshoofdpijn, migraine of hoofdpijn als gevolg van een virale hersenvliesontsteking. Voor dit hoofdpijn syndroom zijn regelmatig pijnstillers ingenomen, waardoor de bovenstaande vicieuze cirkel is ontstaan. En er naast het hoofdpijnsyndroom een medicatie afhankelijke hoofdpijn is ontstaan en mensen dus veel meer last van hoofdpijn hebben. Bij een groot deel van de mensen is de medicatie afhankelijke hoofdpijn nog de enige vorm van hoofdpijn die aanwezig is en is de oorspronkelijke hoofdpijn zelfs al verdwenen.

Verschillende pijnstillers
Allerlei verschillende pijnstillers kunnen zorgen voor het ontstaan van medicatie-afhankelijke hoofdpijn zoals paracetamol, aspirine, ibuprofen, diclofenac, naproxen, celecoxib en triptanen (sumatriptan, rizatriptan, naratriptan, eletriptan enz).

Halve tabletten
Het bijna dagelijks innemen van een halve tablet paracetamol geeft een net zo grote kans op het krijgen van medicatie-afhankelijke hoofdpijn dan het innemen van hogere doseringen. Het is belangrijk om dit te beseffen, omdat veel mensen de hoeveelheid ingenomen medicijnen probeert te beperken door halve of kwart tabletten te nemen, maar dit heeft dus geen zin in het voorkomen van medicatie-afhankelijke hoofdpijn. Hoe vaak een medicijn wordt ingenomen is belangrijker dan de dosering.

Cafeïne

Het gebruik van cafeïne (wat in koffie, groene thee, cola, energie- en sportdrankjes en chocolade) aanwezig is, kan medicatie afhankelijke hoofdpijn versterken.
Hieronder een overzicht van de hoeveelheid caffeine die aanwezig is in:

Kop koffie 120 mg cafeïne
Mok koffie 300 mg
Cafeïnevrije koffie 4 mg
Kop thee 40 mg
Glas cola 30 mg
Energiedrankjes 80-120 mg
Reep pure chocolade 80 mg
Reep melk chocolade 20 mg

 

Wat zijn de symptomen van medicatie-afhankelijke hoofdpijn?

Variatie

Niet bij iedereen zal de medicatie-afhankelijke hoofdpijn op dezelfde manier verlopen. Dit hangt ook af van welke hoofdpijn syndroom (bijvoorbeeld spierspanningshoofdpijn of migraine) mensen eerst last gehad hebben.

Zeurende hoofdpijn

Veel mensen met medicatie afhankelijke hoofdpijn hebben last van een zeurende vervelende hoofdpijn in het hele hoofd, meestal niet op een specifieke plek. De hoofdpijn is af en toe erger en af en toe minder. Soms zijn er vervelende steken.

Hele dag door

De meeste mensen met medicatie-afhankelijke hoofdpijn hebben de hele dag door last van hoofdpijnklachten. Vaak staan ze al op met hoofdpijnklachten. De hoofdpijn neemt vaak wel toe in de loop van de dag.

Wakker worden in de nacht

Een deel van de mensen wordt ’s nachts wakker van de hoofdpijn omdat dan langere tijd geen pijnstillers meer ingenomen zijn vanwege de nachtslaap en het lichaam om pijnstillers gaat vragen. Door het wakker worden in de nacht krijgen mensen last van slaapgebrek.

Periodes van verergering

Vooral bij mensen die eerst last hadden van migraine komen bovenop de continue vorm van hoofdpijn ook aanvallen voor met verergering van de hoofdpijnklachten die veel kunnen lijken op een migraine aanval.

Misselijkheid

Vaak gaat medicatie-afhankelijke hoofdpijn samen met misselijkheid, zonder dat mensen daadwerkelijk hoeven te braken. Bij mensen die een combinatie hebben van medicatie-afhankelijke vorm van hoofdpijn en migraine komt braken voor tijdens toename van de hoofdpijn in de vorm van een migraine aanval.

Pijnstillers geen effect meer

Een kenmerken van medicatieafhankelijke hoofdpijn is ook dat pijnstillers steeds minder effect gaan hebben of zelfs helemaal geen effect meer hebben. Dit maakt ook de neiging om dan maar twee pijnstillers in plaats van een te pakken groter.

Moeheid

Het constant hoofdpijn hebben, kost veel energie. Het kan ook de nachtslaap verstoren. Daarom hebben mensen met medicatie afhankelijke hoofdpijn vaak last van moeheid en futloosheid.

Concentratieproblemen

Mensen met een medicatie-afhankelijke hoofdpijn hebben vaak last van problemen met langdurig concentreren, hun gedachten dwalen sneller af waardoor het lastiger wordt om huiswerk of ander werk af te krijgen. Vaak voelt het hoofd vol en zwaar aan.

Prikkelbaarheid

Veel mensen die continu last hebben van hoofdpijnklachten kunnen niet meer goed tegen te veel prikkels vanuit de omgeving. Ze kunnen daar snel geprikkeld en geïrriteerd van raken.

 

Hoe wordt de diagnose medicatie-afhankelijke hoofdpijn gesteld?

Verhaal en onderzoek

De diagnose medicatie-afhankelijke hoofdpijn wordt gesteld aan de hand van het verhaal en normale bevindingen bij neurologisch onderzoek. Wanneer vaker dan 10 of 15 dagen per maand pijnstillers worden gebruikt, wordt gesproken van medicatie afhankelijke hoofdpijn.

Hoofdpijndagboek

Vaak onderschatten mensen de hoeveelheid pijnstillers die ze per maand gebruiken. Het is ook lastig om dat allemaal te onthouden. Het kan daarom goed zijn om een hoofdpijndagboek bij te houden waarin genoteerd kan worden wanneer iemand last heeft van hoofdpijnklachten, wat er gedaan is met de hoofdpijn en hoeveel pijnstillers er eventueel gebruikt zijn. Op die manier ontstaat een mooi overzicht hoe de hoofdpijn bij die persoon verloopt.
Wanneer per week op meer dan twee dagen per week pijnstillers worden ingenomen dan is de kans groot dat er een medicatie-afhankelijke hoofdpijn zal ontstaan.

 

Hoe wordt medicatie-afhankelijke hoofdpijn behandeld?
Stoppen met alle pijnstillers
De beste behandeling voor medicatie afhankelijke hoofdpijn is het staken van alle medicijnen die gebruikt worden voor de hoofdpijn, zowel de pijnstillers, de triptanen als medicijnen die gebruikt worden om hoofdpijn aanvallen te voorkomen. Het allerbeste is om de pijnstillers meteen helemaal niet meer te gebruiken. Medicijnen die gebruikt worden om hoofdpijnaanvallen te voorkomen moeten soms geleidelijk aan worden afgebouwd, omdat ze niet in een keer gestopt mogen worden.

Stoppen met caffeine houdende dranken
Het is vaak goed om tegelijkertijd ook te stoppen met het gebruik van caffeine houdende dranken zoals koffie, zwart en groene thee, cola, energiedrankjes.

Afkicken
Hierna volgt een zware periode waarin iemand moet afkicken van de effecten van het frequent gebruiken van pijnstillers. Dit is lastig en moeilijk, maar absoluut de moeite waard. De eerste tijd zullen de hoofdpijnklachten vaak zelfs toenemen omdat het lichaam in sterke mate gaat vragen om pijnstillers. Het is belangrijk dit te weten en om manieren te bedenken hoe hier mee om te gaan. Het helpt vaak om iemand te vragen voor ondersteuning op moeilijke momenten, te zorgen voor afleiding, voldoende beweging en frisse lucht, voldoende drinken (vanaf lichaamsgewicht van 20 kg 1,5 liter vanaf 50 kg 2 liter vocht per dag) en ook voor voldoende slaap. Pas na een week of 2-4 zakt dit gevoel en worden de hoofdpijnklachten minder. Een op de drie volwassenen heeft na 10-12 weken helemaal geen hoofdpijnklachten meer, getallen bij kinderen zijn niet bekend. Bij de rest van de mensen worden de hoofdpijnklachten een stuk minder en wordt duidelijk de onderliggende hoofdpijnvorm (bijvoorbeeld spierspanningshoofdpijn of migraine) weer duidelijk.

Bijhouden dagboek
Het helpt vaak om tijdens de afkickperiode een hoofdpijndagboek bij te houden om zo goed te kunnen zien wat het effect van het stoppen van de pijnstillers is.

Pijnstillers niet onder handbereik
Vooral tijdens de eerste weken van het afkicken van pijnstillers zal het zwaar zijn en zal de neiging groot zijn om toch een pijnstiller te pakken. Het is belangrijk om dit niet te doen, het kan helpen om te zorgen dat er geen pijnstillers meer in huis zijn of in elk geval niet onder handbereik zijn.
Mocht iemand toch een pijnstiller innemen dan is niet meteen alles verloren, maar dan is het wel heel belangrijk om te kijken hoe voorkomen kan worden dat er de volgende keer opnieuw een pijnstiller gepakt gaat worden.

Misselijkheid

Indien iemand tijdens het afbouwen veel last heeft van misselijkheid dan kunnen medicijnen die helpen tegen misselijkheid een optie zijn. Medicijnen die daarvoor gebruikt worden zijn bijvoorbeeld domperidom. Maar ook hiervoor geldt, indien niet echt nodig, dan liever niet doen.

Behandeling voor overblijvende hoofdpijnklachten
Na 10-16 weken is goed duidelijk of de jongere of de volwassenen nog last heeft van een onderliggend hoofdpijnprobleem of niet. Bij een op de drie volwassenen is dat niet meer het geval. Bij de anderen zal gekeken worden wat of een behandeling nodig is voor dit onderliggende hoofdpijnprobleem. In het geval van migraine moet gezocht worden naar een goede migraine behandeling bijvoorbeeld met medicijnen zoals propranolol, natriumvalproaat of topiramaat die kunnen helpen om nieuwe migraine aanvallen te voorkomen. Bij spierspanningshoofdpijn naar een behandeling met bijvoorbeeld het medicijn amytriptiline. Op deze manier wordt de noodzaak om opnieuw pijnstillers te gaan gebruiken kleiner.

Oppassen voor terugval
De jongeren en volwassenen die nog een onderliggend hoofdpijnprobleem hebben, moeten blijven oppassen dat ze niet een terugval krijgen doordat ze toch geleidelijk aan weer meer pijnstillers gaan gebruiken. Het kan helpen als iemand anders mee blijft kijken naar de hoeveelheid pijnstillers die gebruikt worden.

Andere manier om pijnklachten om te gaan
Het kan ook helpen om te kijken naar andere manier om met pijnklachten om te gaan. Om te proberen te accepteren dat er af en toe pijnklachten zijn en te weten dat die pijnklachten ook weer weggaan. Een cursus mindfulness of meditatie kan helpen om anders met pijnklachten om te gaan.

Melatonine
Slaapgebrek draagt vaak bij aan de gevoeligheid om last te krijgen van hoofdpijnklachten. Voldoende slaap is belangrijk. Wanneer er ondanks algemene maatregelen (zoals ontspannen voor het slapen gaan, geen tv kijken op de slaapkamer, op vaste tijden naar bed toe gaan, geen alcohol drinken voor de nacht) niet lukt om op tijd in slaap te vallen, dan kan het tijdelijke gebruik van melatonine helpen om gemakkelijker in slaap te kunnen vallen. Dit kan ook helpen om te voorkomen dat iemand opnieuw en te vaak last krijgt van hoofdpijnklachten.

 

Wat betekent het hebben van medicatie-afhankelijke hoofdpijn voor de toekomst?

Helemaal stoppen met pijnstillers

Het lukt zeven van de tien volwassenen om gedurende drie maanden helemaal geen pijnstillers meer te gebruiken.

Geheel verdwijnen

Bij een op de drie volwassenen verdwijnen de hoofdpijnklachten helemaal na staken van de pijnstillers. Voor kinderen zijn geen cijfers bekend.

Aanzienlijke verbetering

Bij een aanzienlijk deel van de mensen nemen de hoofdpijnklachten fors af na staken van de pijnstillers, maar blijft er wel een onderliggend hoofdpijn syndroom over. Vaak is dit al een enorme verbetering ten op zichte van de situatie voor het staken van de pijnstillers. Indien nodig dan kan een goede behandeling worden gegeven om nieuwe hoofdpijnaanvallen te voorkomen, zodat er zo min mogelijk hoofdpijnklachten over blijven.

Terugval

Het blijft belangrijk om alert te blijven op het opnieuw insluipen van te veel medicatie gebruik.

Hebben broertjes en zusjes een verhoogde kans om medicatie-afhankelijke hoofdpijn te krijgen?

Medicatie afhankelijke hoofdpijn is geen erfelijke aandoening. Vaak komt er in families wel een aanleg voor om last te hebben van hoofdpijnklachten. Ook speelt aanleg een rol bij de neiging om steeds meer pijnstillers te gaan gebruiken, al speelt en voorbeeldfunctie van mensen in de omgeving daarbij ook een rol.

Broertjes en zusjes hebben dus wel een iets verhoogde kans om zelf ook medicatie afhankelijke hoofdpijn te krijgen. Aan de andere kant kunnen zij ook profiteren van de informatie die een broer of zus heeft gehad over het ontstaan van medicatie-afhankelijke hoofdpijn en zo zelf voorkomen dat zij hier last van krijgen.

 

Wilt u dit document printen dan kunt u hier een pdf-versie downloaden.

Referenties

 

Links
www.hoofdpijnpatienten.nl
(Nederlandse vereniging van hoofdpijnpatienten)
www.hoofdpijncentra.nl
(Nederlandse vereniging van hoofdpijnbehandelcentra)

 

Auteur: JH Schieving

 

 

Laatst bijgewerkt: 27 december 2013

 

 

 

Hier is ruimte voor
Uw verhaal

Heeft uw kind nog andere symptomen, laat het ons weten.